Kolokacje angielskie – lista, przykłady i błędy

„I made a mistake” czy „I did a mistake”? Dla wielu maturzystów to zgadywanka — bo obie wersje brzmią po polsku tak samo naturalnie („zrobić błąd”). W angielskim jednak niektóre słowa łączą się ze sobą na sztywno, a inne kombinacje po prostu nie istnieją, nawet jeśli gramatycznie są poprawne. To są kolokacje — i to one, obok gramatyki, decydują o tym, czy Twoja wypowiedź brzmi naturalnie, czy jak dosłowne tłumaczenie z polskiego.

W tym wpisie znajdziesz najważniejsze kolokacje przydatne na maturze — uporządkowane tematycznie, z naciskiem na te, które Polacy najczęściej mylą przez dosłowne tłumaczenie z ojczystego języka.

🔗 Kolokacje w pigułce

Kolokacja to ustalone połączenie słów (np. make a mistake, nie do a mistake) — brzmi naturalnie dla rodzimego użytkownika, choć gramatycznie inne kombinacje też mogłyby „działać”.
Nie są osobno wymienione w Informatorze CKE, ale błędna kolokacja obniża ocenę poprawności środków językowych, a bogaty repertuar naturalnych kolokacji podnosi ocenę ich zakresu — w pisaniu i mówieniu.
Najczęstsze błędy Polaków biorą się z dosłownego tłumaczenia (np. „zrobić zdjęcie” → błędne make a photo zamiast take a photo).

Czym są kolokacje i dlaczego mają znaczenie na maturze?

Kolokacja to para lub grupa słów, które native speakerzy łączą ze sobą zwyczajowo — nie dlatego, że inne połączenie byłoby niegramatyczne, tylko dlatego, że tak po prostu się nie mówi. Make a decision brzmi naturalnie, do a decision — nie, mimo że gramatycznie oba czasowniki mogłyby teoretycznie poprzedzać rzeczownik.

Informator CKE nie wymienia „kolokacji” jako osobnej, nazwanej umiejętności — ale ocenia zarówno zakres, jak i poprawność środków leksykalno-gramatycznych, w wypowiedzi pisemnej i ustnej. To już moje własne połączenie, nie cytat z CKE: błędna kolokacja (np. do a mistake) to w tych kategoriach kwestia poprawności, a swobodne posługiwanie się wieloma naturalnymi kolokacjami — kwestia zakresu. Oba kryteria liczą się osobno, ale kolokacje wpływają na obydwa naraz.

Make czy do? Najczęściej mylona para

To najbardziej klasyczny problem kolokacyjny w polskim angielskim — oba czasowniki tłumaczą się jako „robić”, ale łączą się z zupełnie innymi rzeczownikami.

Make	Do
make a mistake (popełnić błąd)	do homework (odrabiać pracę domową)
make a decision (podjąć decyzję)	do a favour (wyświadczyć przysługę)
make progress (robić postępy)	do business (prowadzić interesy)
make an effort (dołożyć starań)	do research (prowadzić badania)
make friends (zaprzyjaźnić się)	do exercise (ćwiczyć)
make a difference (mieć znaczenie)	do your best (dać z siebie wszystko)

Ogólna (niedoskonała, ale pomocna) zasada: make częściej łączy się z tworzeniem czegoś nowego (decyzji, błędu, wrażenia), a do — z wykonywaniem czynności czy obowiązku. Nie jest to jednak reguła bez wyjątków — kolokacje trzeba przede wszystkim zapamiętywać jako gotowe pary, nie wyprowadzać z reguły za każdym razem.

Kolokacje wg tematów maturalnych

Poniżej kolokacje pogrupowane wg kilku działów tematycznych z podstawy programowej — przydatne zarówno w wypowiedzi pisemnej, jak i ustnej.

Życie codzienne i czynności

take a photo (zrobić zdjęcie) — zwykle nie make a photo
take a shower / have a shower (wziąć prysznic)
take a break (zrobić przerwę) — zwykle nie make a break
have a good time (dobrze się bawić)
take care of someone (zaopiekować się kimś)

Praca i edukacja

take an exam (podejść do egzaminu) — w standardowym brytyjskim/amerykańskim angielskim uczonym na maturze (w kanadyjskim czy południowoafrykańskim naturalne jest też write an exam)
apply for a job (aplikować o pracę)
meet a deadline (dotrzymać terminu)
take notes (robić notatki na bieżąco, np. na wykładzie) — make notes też jest poprawne i częste, zwłaszcza w brytyjskim angielskim, ale częściej przy sporządzaniu notatek do czegoś (np. make notes for an essay) niż przy notowaniu w locie.
gain experience (zdobywać doświadczenie)

Uczucia i opinie

be aware of something (być świadomym czegoś)
be interested in something (interesować się czymś)
have a strong opinion (mieć zdecydowaną opinię)
pay attention to something (zwracać na coś uwagę)
be in a good/bad mood (być w dobrym/złym nastroju)

Typowe połączenia przymiotników i przysłówków (wzmacniacze)

Niektóre przymiotniki „wzmacniające” łączą się tylko z konkretnymi słowami — użycie złego wzmacniacza brzmi nienaturalnie, nawet jeśli znaczenie jest jasne.

heavy rain (ulewny deszcz) — zwykle nie strong rain
strong wind (silny wiatr) — zwykle nie heavy wind
deep sleep (głęboki sen)
high hopes (wielkie nadzieje)
fully aware (w pełni świadomy) — częsty w bardziej formalnym rejestrze; totally aware też jest poprawne i naturalne, tylko nieco mniej formalne

Kolokacje przydatne w rozprawce i wypowiedzi ustnej

Te kolokacje szczególnie podnoszą wrażenie naturalności w rozprawce, artykule czy dłuższej wypowiedzi ustnej — zastępują proste, wielokrotnie powtarzane czasowniki (say, think, do) bardziej precyzyjnymi połączeniami.

express an opinion (wyrazić opinię) — zamiast samego say what you think
take part in something (brać udział w czymś)
play an important role (odgrywać ważną rolę)
raise awareness (zwiększać świadomość, np. społeczną)
take something into account / into consideration (wziąć coś pod uwagę)
come to a conclusion (dojść do wniosku) — nie make a conclusion
have a significant impact on something (mieć znaczący wpływ na coś)

Najczęstsze błędy Polaków — kalka z ojczystego języka

❌ Błędnie (kalka z polskiego)	✅ Poprawnie	Dlaczego
do a mistake	make a mistake	„Popełnić błąd” — mistake łączy się z make, nie do.
make a photo	take a photo	„Zrobić zdjęcie” po angielsku to dosłownie „wziąć zdjęcie”.
do progress	make progress	Progress łączy się z wieloma czasownikami (make, show, achieve, monitor progress), ale nigdy z do.
strong rain	heavy rain	Deszcz jest po angielsku „ciężki” (heavy), nie „silny” (strong) — polskie wzmacniacze nie tłumaczą się dosłownie na angielskie.
I have right	I am right / I’m right	„Mieć rację” (w znaczeniu: nie mylić się) to w angielskim przymiotnik z be — nie mylić z I have the right to something (mieć do czegoś prawo), gdzie right jest rzeczownikiem i have jest poprawne.

Ćwiczenie: wybierz poprawną kolokację

Uzupełnij zdanie właściwym czasownikiem lub słowem.

I always ______ (make/do) my homework before dinner.
She ______ (made/did) a huge mistake during the exam.
Could you ______ (take/make) a photo of us in front of the castle?
It’s important to ______ (take/make) part in class discussions.
After long discussions, we finally ______ (made/came to) a conclusion.

Pokaż klucz odpowiedzi

do (do homework)
made (make a mistake)
take (take a photo)
take (take part in)
came to (come to a conclusion, nie „make a conclusion”)

Jak skutecznie uczyć się kolokacji?

Ucz się par, nie pojedynczych słów. Zamiast zapamiętywać mistake osobno, zapamiętaj od razu make a mistake jako jedną jednostkę.
Ucz się w zdaniach, nie w izolacji. „I made a huge mistake on the test” utrwala kolokację lepiej niż sama para słów na liście.
Zwracaj uwagę przy czytaniu. Kiedy czytasz teksty po angielsku, zaznaczaj połączenia słów, które brzmią inaczej, niż byś to powiedział po polsku — to sygnał kolokacji do zapamiętania.
Sprawdzaj w słowniku kolokacji, nie tylko słowniku tłumaczeń. Zwykły słownik dwujęzyczny nie pokazuje, z czym dane słowo się łączy — do tego służą słowniki kolokacji (collocation dictionaries) i korpusy językowe.

Bogate, naturalne słownictwo — w tym poprawne kolokacje — wpływa na ocenę zakresu i poprawności środków językowych, zarówno w wypowiedzi pisemnej, jak i ustnej (kryteria różnią się liczbą punktów między częściami, ale kolokacje liczą się w obu). Pełny przegląd kryteriów oceniania wypowiedzi pisemnej znajdziesz w przewodniku po zasadach oceniania.

FAQ — kolokacje na maturze z angielskiego

Czym różni się kolokacja od zwykłego zwrotu?

Kolokacja to połączenie słów, które brzmi naturalnie dla rodzimego użytkownika, choć inne, gramatycznie poprawne kombinacje też teoretycznie by “działały” (make a mistake, nie do a mistake). To kwestia zwyczaju językowego, nie sztywnej reguły gramatycznej.

Czy błędna kolokacja obniża wynik na maturze?

Tak, pośrednio. Kolokacje nie są osobno punktowane, ale wpływają na ocenę zakresu i naturalności środków leksykalno-gramatycznych w wypowiedzi pisemnej i ustnej — częste kalki z polskiego obniżają to wrażenie, nawet jeśli zdanie jest zrozumiałe.

Jak szybko nauczyć się kolokacji przed maturą?

Ucz się ich w parach i w pełnych zdaniach, nie jako pojedynczych słów — zapamiętanie “make a decision” jako jednej jednostki działa lepiej niż osobna nauka “make” i “decision”. Czytanie autentycznych tekstów po angielsku i zaznaczanie nietypowych połączeń słów też przyspiesza naukę.

Czy make i do można stosować zamiennie?

Nie. Make i do tłumaczą się oba jako “robić”, ale łączą się z innymi rzeczownikami (make a mistake, make a decision, ale do homework, do a favour) — to jedna z najczęstszych pułapek kolokacyjnych dla Polaków.

Podsumowanie

Kolokacje to jeden z tych elementów, które odróżniają wypowiedź brzmiącą naturalnie od dosłownego tłumaczenia z polskiego. Zapamiętaj najważniejsze zasady:

Ucz się kolokacji jako gotowych par (make a decision), nie pojedynczych słów.
Make i do nie są zamienne — to jedna z najczęstszych pułapek dla Polaków.
Naturalne kolokacje bezpośrednio wpływają na ocenę zakresu środków językowych w pisaniu i mówieniu.

Wszystkie materiały do matury z angielskiego znajdziesz w kompletnym przewodniku po maturze z angielskiego.

Opublikowano: wrzesień 2026.