Gramatyka do matury z angielskiego – lista zagadnień i plan powtórki

Jednym z największych błędów podczas przygotowań do matury z języka angielskiego jest powtarzanie „wszystkiego po trochu”. Zakres struktur gramatycznych wymaganych na egzaminie bywa wyzwaniem, jednak został on precyzyjnie zdefiniowany. Centralna Komisja Egzaminacyjna w oficjalnym Informatorze szczegółowo wymienia każde zagadnienie wraz z czytelnymi przykładami. Dzięki temu wiesz dokładnie, jakie konstrukcje pojawią się w arkuszu, i jakich struktur możesz spokojnie unikać.

Z tego artykułu dowiesz się:

Szukasz ogólnego planu przygotowania? Zajrzyj do naszego artykułu: Matura angielski podstawa: wymagania CKE – co musisz umieć?

Jakiej gramatyki trzeba się nauczyć do matury?

Krótka odpowiedź: do poziomu podstawowego – gramatyka i produkcja językowa to poziom B1, ale rozumienie (czytanie i słuchanie) to poziom B1+. Do rozszerzonego – odpowiednio B2 oraz B2+. Szczegółowe definicje tych progów znajdziesz w naszych analizach: Na jakim poziomie jest matura z angielskiego? oraz Na jakim poziomie jest matura rozszerzona z angielskiego?.

Długa odpowiedź: CKE w oficjalnym Informatorze o egzaminie maturalnym podaje pełne listy zagadnień z przykładami, osobno dla poziomu podstawowego (PP) i rozszerzonego (PR). To nie jest abstrakcja – to konkretne struktury, które pojawiają się w transformacjach, pojedynczych zdaniach testowych oraz wypowiedzi pisemnej.

Ważna zasada: gramatyki nie wolno uczyć się w oderwaniu od użycia. Każde zagadnienie musi być ćwiczone w kontekście zdania – transformacja lub tłumaczenie, a nie zapamiętywanie suchych tabelek.

Gramatyka na poziomie podstawowym

Czasy gramatyczne – 9 wymaganych

CKE wymaga znajomości dokładnie 9 czasów do produkcji na poziomie podstawowym.

⚠️ Najczęstszy błąd: Past Perfect Continuous jest wymagany już na poziomie podstawowym – nie tylko na rozszerzonym. Wielu uczniów i nauczycieli myśli inaczej.

Jak testuje to CKE? Uwaga na pułapkę!

W zadaniach na transformacje (Use of English) CKE uwielbia testować Present Perfect Continuous w kontraście do Past Simple z użyciem słówka since lub for.

• Przykład zadania: I started reading this book two hours ago. -> I have been reading this book for two hours.
• Dlaczego to pułapka: Częstym błędem maturzystów jest wpisanie w lukę czasu teraźniejszego ciągłego (am reading) lub przeszłego (read), co skutkuje utratą punktu.

Szczegółowy przewodnik z ćwiczeniami: Jakie czasy są wymagane na maturze podstawowej z angielskiego?

Czasowniki modalne – 11 grup na PP

Na poziomie podstawowym obowiązuje znajomość 11 precyzyjnie określonych grup czasowników modalnych i półmodalnych:

can, could, may, might, must / have to, will, shall, would, should / ought to, need / need to, used to

Każda z tych struktur pełni na egzaminie kilka zróżnicowanych funkcji komunikacyjnych (wyrażanie możliwości, nakazu, zakazu, prośby czy przypuszczenia). Arkusz maturalny weryfikuje przede wszystkim umiejętność ich poprawnego zastosowania w kontekście, a nie wyłącznie znajomość polskich odpowiedników.

Strona bierna – 5 form na PP

Na rozszerzeniu dochodzi 6 dodatkowych form (patrz sekcja PR poniżej).

Jak testuje to CKE? Uwaga na pułapkę!

Częstym wyzwaniem w tłumaczeniach fragmentów zdań na egzaminie jest strona bierna w czasie Present Perfect w połączeniu z przysłówkiem, np. recently.

• Przykład zadania: Ten most został niedawno zbudowany. -> This bridge has recently been built.
• Dlaczego to pułapka: Zdający odruchowo wpisują czas Past Simple (was recently built). Choć brzmi to znajomo, to użycie Present Perfect gwarantuje pełną zgodność z kluczem ze względu na bezpośredni wpływ przeszłego wydarzenia na teraźniejszość.

Przewodnik z ćwiczeniami: Strona bierna i mowa zależna na maturze podstawowej – kompletny przewodnik

Zdania warunkowe – typy 0, I i II

Typ III i Mixed Conditionals – wyłącznie na rozszerzeniu (patrz sekcja poniżej).

Jak testuje to CKE? Uwaga na pułapkę!

Na egzaminie podstawowym CKE nader często wykorzystuje spójnik unless (jeśli nie / chyba że), który ma już w sobie przeczenie, co rodzi błędy u zdających.

• Przykład zadania: If you don’t hurry, you will miss the bus. -> Unless you hurry, you will miss the bus.
• Dlaczego to pułapka: Najczęstszym błędem jest wpisanie podwójnego przeczenia (Unless you don’t hurry), co jest kardynalnym błędem składniowym.

Pełny przewodnik: Zdania warunkowe na maturze z angielskiego: Okresy warunkowe 0, 1 i 2 krok po kroku

Mowa zależna (Reported Speech) – PP

Na poziomie podstawowym obowiązuje pełna mowa zależna: twierdzenia, pytania zależne, rozkazy – zawsze z następstwem czasów. Poniżej przedstawiamy przykłady wymagań, w których każdy element listy zaczyna się od pogrubionego zapisu angielskiego:

• My mum said she was tired. (twierdzenie)
• The teacher told me to answer the question. (rozkaz)
• She asked what time it was. (pytanie zależne)
• The security guard accused me of shoplifting. (czasowniki wprowadzające mowę zależną – tzw. reporting verbs – wymagające użycia formy gerundialnej obowiązują już na poziomie podstawowym!)

Życzenia i preferencje – PP

Na poziomie podstawowym obowiązują tylko dwie główne konstrukcje: wish oraz had better.

• I wish you were here. (życzenie dotyczące teraźniejszości)
• You’d better not be late. (rada z implikowanym ostrzeżeniem)

Pozostałe formy (would rather, it's time, if only, as if, as though) pojawiają się wyłącznie na rozszerzeniu.

Środki językowe (Use of English) – jak są sprawdzane

Sekcja Use of English na poziomie podstawowym opiera się zarówno na zadaniach zamkniętych (wybór wielokrotny, dobieranie), jak i otwartych (transformacje, słowotwórstwo, tłumaczenie fragmentów zdań czy luki sterowane). Na poziomie rozszerzonym obowiązują wyłącznie zadania otwarte, wymagające pełnej precyzji ortograficznej i gramatycznej.

Szczegółowy przewodnik: Środki językowe matura angielski podstawa: Use of English

Gramatyka na poziomie rozszerzonym

Rozszerzona matura to nie jest „całe PP plus trochę więcej”. To inne podejście, szersza leksyka, wyższy poziom referencyjny (B2 zamiast B1) i znacznie surowsze ocenianie poprawności. Poniżej przedstawiono wyłącznie te zagadnienia, których nie ma na poziomie podstawowym.

Dodatkowe czasy gramatyczne (PR)

Strona bierna zaawansowana (tylko PR)

Conditional III i Mixed Conditionals (tylko PR)

Typ III – tzw. „gdybanie” o przeszłości (nierealna przeszłość):

• If I had studied more, I would have passed.
• If she had left earlier, she wouldn’t have missed the train.

Mixed Conditionals – mieszanie czasu i uwarunkowań z przeszłości z efektem w teraźniejszości (lub odwrotnie):

• If I had studied medicine, I would be a doctor now.

Życzenia, preferencje i spójniki (tylko PR)

Wszystkie elementy poniższej listy zaczynają się od pogrubionego hasła gramatycznego z dwukropkiem:

• Życzenia i preferencje: konstrukcje z użyciem wyrażeń would rather, it's time, if only, as if, as though (np. I’d rather you didn’t tell anyone, It’s time we left).
• Spójniki formalne: użycie spójników złożonych on condition that, providing/provided that, even though, whereas, in case, as if, as though.

Słowotwórstwo (istotne na PR)

Na rozszerzeniu transformacje słowotwórcze są trudniejsze i wymagają pełnej precyzji: stosowania prefiksów, sufiksów oraz zmiany kategorii gramatycznej wyrazu. Pamiętaj, że każdy błąd ortograficzny w zadaniu otwartym Use of English oznacza utratę punktu.

Jak skutecznie powtarzać gramatykę? Plan 4-tygodniowy

Zasada główna: każde zagadnienie ćwicz przez transformacje i tłumaczenia, a nie przez czytanie tabelek. Jeśli potrafisz poprawnie uzupełnić brakujący fragment zdania, to znaczy, że rozumiesz konstrukcję.

Tydzień 1 – Czasy i strona bierna

• Dni 1–2: Przejrzyj wymagane 9 czasów na poziomie podstawowym. Ćwicz po 10 transformacji każdego dnia.
• Dni 3–4: Strona bierna PP (5 form). Ćwicz przekształcanie zdań czynnych na bierne.
• Dni 5–6: Strona bierna PR (6 form dodatkowych). Po 5 przykładów z użyciem każdej nowej formy.
• Dzień 7: Test – wykonaj wybiórcze zadania z Use of English z arkuszy maturalnych (PP i PR), wybierając do rozwiązania wyłącznie te, które testują czasy oraz stronę bierną. Przeanalizuj popełnione błędy.

Tydzień 2 – Conditionals i mowa zależna

• Dni 1–2: Conditional I i II (PP) – 15 transformacji dziennie.
• Dni 3–4: Conditional III + Mixed (PR) – 15 transformacji dziennie.
• Dni 5–6: Mowa zależna PP i PR. Ćwicz zdania twierdzące, pytania zależne, rozkazy i następstwo czasów.
• Dzień 7: Test z transformacji – wykonaj tematyczną kartę pracy z działu Conditionals i Reported Speech obejmującą minimum 20 zdań lukowych.

Tydzień 3 – Modalne, życzenia, spójniki

• Dni 1–2: Modalne PP (11 grup form) – sprawdzanie różnych funkcji i znaczeń w kontekście (20 zdań).
• Dni 3–4: Konstrukcje wyrażające życzenia i preferencje PP oraz PR (wish, had better, would rather, if only).
• Dni 5–6: Spójniki PP i PR – budowanie zdań złożonych ze szczególnym uwzględnieniem wyrażania kontrastu (although, despite, however).
• Dzień 7: Test mieszany – wykonaj sekcję Use of English z dwóch pełnych, przekrojowych arkuszy maturalnych.

Tydzień 4 – Integracja i arkusze

• Dni 1–3: Rozwiązuj jeden pełny arkusz CKE dziennie w ścisłych warunkach czasowych (z zegarkiem).
• Dni 4–5: Analiza błędów z całego tygodnia – wróć wyłącznie do tych zagadnień gramatycznych, w których straciłeś punkty.
• Dzień 6: Skup się wyłącznie na słowotwórstwie i tłumaczeniach trudnych fragmentów zdań.
• Dzień 7: Relaks i pobieżna powtórka najważniejszych notatek. Jutro egzamin – to nie jest czas na naukę nowej gramatyki.

Często zadawane pytania o gramatykę maturalną

Ile zagadnień gramatycznych jest na maturze podstawowej?

Jest ich sporo, ale wszystkie są wyczerpująco wyszczególnione w Informatorze CKE. Kluczowe kategorie to: 9 czasów, 11 grup czasowników modalnych, 5 form strony biernej, typy warunkowe 0–II, mowa zależna, phrasal verbs i podstawowe słowotwórstwo.

Czy trzeba umieć wszystkie czasy do matury podstawowej?

Wymagana jest znajomość dokładnie 9 czasów. Wśród nich znajduje się Past Perfect Continuous – fakt ten bardzo często zaskakuje uczniów, ponieważ struktura ta intuicyjnie kojarzy się wyłącznie z poziomem rozszerzonym. Szczegóły znajdziesz w naszym opracowaniu: Jakie czasy są wymagane na maturze podstawowej z angielskiego?.

Czym różni się gramatyka na PP a PR?

Na poziomie rozszerzonym (PR) dochodzą m.in.: 3 czasy przyszłe (Future Continuous, Future Perfect, Future Perfect Continuous), tryb łączący, Conditional III i Mixed, 6 dodatkowych form strony biernej, konstrukcje życzeniowe PR oraz spójniki formalne. Ogólne podejście jest też inne – na poziomie PR kładzie się znacznie większy nacisk na zaawansowane zadania otwarte w sekcji Use of English (które surowo oceniają poprawność); na poziomie rozszerzonym sekcja ta zawiera wyłącznie zadania otwarte. Szczegółowe porównanie poziomów przeczytasz we wpisie: Na jakim poziomie jest matura rozszerzona z angielskiego?.

Gdzie najlepiej ćwiczyć gramatykę do matury?

Wyłącznie na autentycznych arkuszach CKE, zwłaszcza wykonując sekcję Use of English. Każda transformacja z prawdziwego arkusza to konstrukcja o dowiedzionej „szczelności logicznej”, którą komisja faktycznie sprawdza i ocenia.

Podsumowanie

Gramatyka do matury z angielskiego została precyzyjnie skatalogowana przez CKE – nie musisz działać po omacku. Twoja strategia powinna opierać się na czterech filarach:

1. Fundament PP: opanuj 9 czasów, 11 grup modalnych, 5 form strony biernej, okresy warunkowe 0–II i mowę zależną.
2. Rozbudowa PR: dołóż do bazy 3 czasy przyszłe, Conditional III, konstrukcje mieszane, 6 zaawansowanych form biernych i konstrukcje życzeniowe.
3. Praktyka transformacji: ćwicz struktury wyłącznie poprzez osadzanie ich w kontekście zdań, rezygnując z pamięciowej nauki suchych tabel.
4. Analiza błędów: regularnie weryfikuj swoje odpowiedzi z oficjalnymi kluczami oceniania CKE i eliminuj powtarzające się błędy.

Pełny przegląd wymagań maturalnych znajdziesz w kompletnym przewodniku po maturze z angielskiego.