Najważniejsze słówka na maturę z angielskiego

Słownictwo to fundament, na którym stoi cały egzamin. Bez niego nie wypełnisz luk w sekcji Use of English (środki językowe), nie zrozumiesz nagrań słuchowych i nie napiszesz e-maila, który zrealizuje wszystkie cztery kropki z polecenia egzaminacyjnego. Dobra wiadomość: CKE precyzyjnie określa, jakie działy tematyczne obowiązują na poziomie podstawowym – nie uczysz się „całego angielskiego”, tylko konkretnych 14 obszarów.

W tym wpisie dostaniesz trzy rzeczy: listę 56 kolokacji i phrasal verbs (po cztery z każdego działu) do nauki od zaraz, wyjaśnienie, jak CKE testuje słownictwo w trzech różnych częściach arkusza — i dlaczego jedna luka kosztuje punkty w kilku miejscach naraz — oraz trzyetapową metodę nauki, która zamienia bierne rozpoznawanie słowa w umiejętność bezbłędnego zapisania go w zadaniu otwartym.

Dlaczego 14 działów – i skąd ta liczba?

Podstawa programowa dla szkoły ponadpodstawowej (III.1.P) wymienia dokładnie 14 obszarów tematycznych, które obowiązują na egzaminie pisemnym na poziomie podstawowym. Centralna Komisja Egzaminacyjna (CKE) nie może pytać Cię o słownictwo spoza tej listy – to Twoja formalna ochrona przed niespodziankami. Każdy z 14 działów pojawia się w arkuszu regularnie: w tekstach do czytania, nagraniach do słuchania, a przede wszystkim w zadaniu pisemnym, gdzie polecenie zawsze osadzone jest w jednym z tych kontekstów tematycznych.

Warto to zrozumieć strategicznie: nie uczysz się słownictwa „na wszelki wypadek”. Uczysz się konkretnego, egzaminacyjnie przewidywalnego zasobu.

Jak CKE testuje słownictwo – trzy kanały egzaminacyjne

Słownictwo nie jest sprawdzane w jednym miejscu arkusza. Pojawia się równocześnie w trzech częściach egzaminu, co oznacza, że luka słownikowa w jednym dziale może kosztować Cię punkty w kilku miejscach naraz. Warto wiedzieć, że zadania otwarte (gdzie musisz samodzielnie wpisać słowo) pojawiają się we wszystkich częściach arkusza, ale to w Use of English zasady ich oceniania są absolutnie bezlitosne.

Sekcja środków językowych (Use of English, 13 punktów) to miejsce, gdzie słownictwo jest testowane najostrzej. Zadania otwarte – np. luki wymagające zmiany formy wyrazu (słowotwórstwo), transformacje ze słowem kluczem czy tłumaczenie fragmentów zdania – wymagają absolutnej poprawności gramatycznej i ortograficznej. Jeden błąd w pisowni to od razu 0 punktów za daną odpowiedź, nawet jeśli ogólny sens był trafiony. Nie ma tu taryfy ulgowej.

Rozumienie ze słuchu i tekstów pisanych (35 punktów łącznie) sprawdza w dużej mierze bierną znajomość słownictwa, choć nowe arkusze zawierają też zadania otwarte, w których musisz samodzielnie wpisać odpowiedź. Egzaminator CKE celowo dobiera nagrania i teksty tak, by słowa kluczowe dla odpowiedzi brzmiały podobnie do dystraktorów – błędnych opcji. Jeśli nie znasz różnicy między journey (podróż jako doświadczenie) a trip (krótki wyjazd), możesz łatwo zaznaczyć błędną odpowiedź, zwłaszcza że egzaminator często umieszcza w nagraniu oba słowa jako pułapkę.

Wypowiedź pisemna (12 punktów) premiuje aktywne użycie słownictwa. Kryterium zakresu środków językowych (0–3 pkt) rozróżnia między słowami pospolitymi – takimi jak nice (ładny), good (dobry), interesting (interesujący) – a precyzyjnymi sformułowaniami, typowymi dla danego tematu. Zdający, który pisze heavy traffic (duże natężenie ruchu) zamiast many cars on the road (dużo samochodów na drodze), dostaje więcej punktów za zakres – nawet jeśli reszta tekstu jest identyczna.

Kolokacje i czasowniki frazowe – tu leżą punkty w Use of English

To jest najważniejszy wniosek z analizy arkuszy: w aktualnym egzaminie maturalnym na poziomie podstawowym to znajomość kolokacji (związków wyrazowych) oraz czasowników frazowych (phrasal verbs) przynosi najwięcej punktów w sekcji Use of English.

Dlaczego? Zadania polegające na transformacjach oraz tłumaczeniu fragmentów zdań często wymagają dokładnego odtworzenia konkretnego związku wyrazowego lub czasownika frazowego. Nie wystarczy znać pojedynczego słowa – trzeba wiedzieć, z czym się ono łączy.

Kilka przykładów z obszarów, które pojawiają się w arkuszach szczególnie często:

Z działu Człowiek: put on (zakładać ubranie), take off (zdejmować), try on (przymierzać) – te trzy phrasal verbs dotyczące ubioru regularnie pojawiają się zarówno w zadaniach pisemnych, jak i nagraniach.

Z działu Dom: różnica między make i do w kontekście prac domowych to klasyczna pułapka. Do the washing-up (zmywać naczynia), ale make the bed (słać łóżko) – nie ma tu logiki, jest tylko kolokacja.

Z działu Życie rodzinne i towarzyskie: get on well with (dobrze się z kimś dogadywać), keep in touch (utrzymywać kontakt), fall out with (pokłócić się z) – te wyrażenia pojawiają się w transformacjach i w zadaniu pisemnym, gdy temat dotyczy relacji z ludźmi.

Z działu Sport: CKE rygorystycznie sprawdza podział na czasowniki do, play i go z różnymi dyscyplinami. Do yoga (uprawiać jogę – sporty indywidualne, gimnastyczne i sztuki walki), play football (grać w piłkę – sport zespołowy), go swimming (pływać – aktywność kończąca się na -ing). Mylenie tych form to błąd językowy, który może skutkować 0 punktów w zadaniu otwartym.

56 kolokacji i phrasali na start — po cztery z każdego działu

Poniżej lista startowa: po cztery połączenia z każdego z 14 działów CKE. Wybrałem te, które w arkuszach wracają najczęściej i które da się realnie wykorzystać w wypowiedzi pisemnej. Ucz się ich w całości — kolokacji nie da się złożyć z osobnych słówek.

Człowiek: put on (zakładać ubranie) · take off (zdejmować) · try on (przymierzać) · get on someone’s nerves (działać komuś na nerwy)
Dom: make the bed (słać łóżko) · do the washing-up (zmywać naczynia) · move in / move out (wprowadzić się / wyprowadzić się) · pay the rent (płacić czynsz)
Szkoła: take an exam (przystępować do egzaminu) · pass an exam (zdać egzamin) · catch up with (nadrobić zaległości) · drop out of school (rzucić szkołę)
Praca: apply for a job (ubiegać się o pracę) · a job interview (rozmowa kwalifikacyjna) · work full-time / part-time (na pełny etat / na pół etatu) · earn a living (zarabiać na życie)
Życie rodzinne i towarzyskie: get on well with (dobrze się dogadywać) · keep in touch (utrzymywać kontakt) · fall out with (pokłócić się z) · throw a party (wydać przyjęcie)
Żywienie: eat out (jeść na mieście) · a balanced diet (zbilansowana dieta) · cut down on sugar (ograniczyć cukier) · have a snack (przekąsić coś)
Zakupy i usługi: get a refund (dostać zwrot pieniędzy) · be on sale (być na wyprzedaży) · pay in cash / by card (płacić gotówką / kartą) · make a complaint (złożyć reklamację)
Podróżowanie i turystyka: catch / miss a train (zdążyć na pociąg / spóźnić się) · check in / check out (zameldować się / wymeldować) · go sightseeing (zwiedzać) · book a room (zarezerwować pokój)
Kultura: take place (odbywać się) · be based on a book (być opartym na książce) · come out (o filmie: wejść na ekrany) · a work of art (dzieło sztuki)
Sport: do yoga / play football / go swimming (trzy różne czasowniki, trzy typy dyscyplin) · take up a sport (zacząć uprawiać) · beat somebody (pokonać kogoś) · keep fit (utrzymywać formę)
Zdrowie: catch a cold (przeziębić się) · make an appointment (umówić wizytę) · take medicine (brać lekarstwa) · get over an illness (dojść do siebie po chorobie)
Nauka i technika: log in / log out (zalogować się / wylogować) · download an app (pobrać aplikację) · come up with an idea (wpaść na pomysł) · run out of battery (rozładować się)
Świat przyrody: climate change (zmiany klimatu) · heavy rain (ulewny deszcz) · cut down trees (wycinać drzewa) · run out of water (skończyć się — o wodzie)
Państwo i społeczeństwo: take part in (brać udział w) · commit a crime (popełnić przestępstwo) · break the law (łamać prawo) · raise money for charity (zbierać pieniądze na cele charytatywne)

Trzy pułapki z tej listy, na których egzaminatorzy łapią najczęściej: take an exam to „przystępować do egzaminu”, a pass an exam to „zdać” — pomylenie ich zmienia sens całego zdania. Beat łączy się z przeciwnikiem (We beat Spain), a win z tym, co się wygrywa (We won the match). I klasyk: do, play i go przy sportach nie są wymienne.

📥 Wszystkie 56 kolokacji jako checklista PDF

Ta sama lista w formie do druku i odhaczania — z linkami do wszystkich 14 przewodników działowych. Pobierz PDF →

Sprawdź się — 8 zdań z lukami na bazie tej listy

Uzupełnij luki, korzystając wyłącznie z kolokacji wymienionych wyżej. Klucz znajdziesz zaraz pod zadaniami.

Every Sunday, my dad _____ the washing-up while I dry the dishes.
If you miss too many classes, you might _____ out of school.
She decided to _____ for a job at the new supermarket.
We _____ well with our neighbours — they’re really friendly.
Doctors recommend a _____ diet, not too much sugar or fat.
The shirt didn’t fit, so I asked for a _____ and got my money back.
Don’t forget to _____ in online before your flight.
I _____ a cold last week and had to stay in bed.

Klucz: 1. does — 2. drop — 3. apply — 4. get on — 5. balanced — 6. refund — 7. check — 8. caught.

Fałszywi przyjaciele – słownikowa pułapka numer jeden

Osobny problem stanowią słowa, które brzmią jak dobrze znane polskie wyrazy, ale znaczą coś innego. W czytaniu ze zrozumieniem takie false friends (fałszywi przyjaciele) mogą Cię skłonić do wybrania błędnej odpowiedzi, a w pisaniu – do użycia słowa w niewłaściwym znaczeniu.

Kilka par, które warto zapamiętać już teraz: sympathy (współczucie, nie sympatia), actually (w rzeczywistości, nie aktualnie), chef (szef kuchni, nie szef w ogóle). Pełne zestawienie takich par znajdziesz w artykule o false friends na maturze z angielskiego.

Jak skutecznie uczyć się słówek z 14 działów – moja metoda

Kiedy zabierasz się za naukę słówek z konkretnego działu, proponuję Ci przyjąć trójetapowy schemat pracy. Najpierw zadbaj o ekspozycję bierną: czytaj teksty i słuchaj nagrań na dany temat. Notuj nieznane słowa zawsze w kontekście całego zdania, a nie jako izolowane hasła w tabelce. Mózg zapamiętuje słowa w powiązaniu z sytuacją komunikacyjną, a nie w oderwaniu.

Drugi etap to aktywna reprodukcja: wpisuj poznane słowa w gotowe zdania z lukami, które sam tworzysz lub bierzesz z ćwiczeń. Twój cel to nie tylko potrafić powiedzieć „rozpoznaję to słowo”, lecz zyskać pewność: „potrafię je poprawnie zapisać i zastosować w zdaniu”. A to właśnie umiejętność poprawnego zapisu słów w danym kontekście jest bezwzględnie wymagana w sekcji środków językowych.

Trzeci etap to integracja z pisaniem: w każdym domowym ćwiczeniu pisemnym (e-mail lub wpis na blogu) świadomie włączaj co najmniej trzy nowo poznane słowa z bieżącego działu. Dopiero wtedy słownictwo staje się aktywnym, trwałym zasobem.

WAŻNE! Oczami Egzaminatora CKE
W sekcji środków językowych wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna. Odpowiedź częściowo poprawna to 0 punktów – nie ma czegoś takiego jak „pół punktu za dobry pomysł”. Jeśli w odpowiedzi otwartej wpisałeś dwa warianty (np. went / gone) – również dostajesz 0 punktów, nawet jeśli jeden z nich jest poprawny. Zasada jest prosta: jedna poprawna odpowiedź, bez alternatyw.

Przewodniki po każdym z 14 działów — od czego zacząć

Każdy dział ma osobny przewodnik z pełnym zestawieniem słówek, kolokacji i przykładowych zdań. Nie przerabiaj ich po kolei od góry — zacznij od czterech działów, które w arkuszach pojawiają się najczęściej: człowiek, dom, szkoła i życie rodzinne. To one najczęściej wyznaczają kontekst zadania pisemnego. Działy abstrakcyjne (państwo i społeczeństwo, nauka i technika) zostaw na koniec — w wypowiedzi pisemnej trafiają się rzadziej, choć w czytaniu i słuchaniu owszem.

Jeżeli chcesz wiedzieć, jak skutecznie omijać językowych fałszywych przyjaciół, koniecznie zajrzyj do artykułu o false friends na maturze z angielskiego.

Szybka Powtórka

CKE wymaga znajomości słownictwa z dokładnie 14 działów tematycznych – nie więcej, nie mniej.
Słownictwo jest sprawdzane równocześnie w trzech częściach arkusza: słuchaniu, czytaniu i środkach językowych.
W Use of English wymagana jest pełna poprawność ortograficzna – jeden błąd literowy to 0 punktów za całą odpowiedź.
Kolokacje i phrasal verbs przynoszą więcej punktów niż ogólne słownictwo, szczególnie w transformacjach i tłumaczeniach.
Kryterium zakresu w wypowiedzi pisemnej premiuje precyzyjne sformułowania ponad słowa pospolite (heavy traffic zamiast many cars).
Fałszywi przyjaciele (false friends) to oddzielna kategoria ryzyka – warto je znać z listy przed egzaminem.
Ucz się słownictwa w kontekście zdania i w połączeniu (kolokacje), nie jako izolowane listy wyrazów.

FAQ – Najczęstsze pytania o słownictwo maturalne

Czy na maturze z angielskiego na poziomie podstawowym mogą pojawić się słowa spoza 14 działów?

Nie. Podstawa programowa wiąże CKE – egzamin musi mieścić się w zdefiniowanych obszarach tematycznych. Oczywiście konkretne słowa w tekstach mogą być mniej lub bardziej znane, ale konteksty tematyczne są z góry określone. To duża zaleta egzaminu – wiesz, czego się uczyć.

Ile słów trzeba znać, żeby zdać maturę z angielskiego na poziomie podstawowym?

CKE nie podaje konkretnej liczby słów. Podstawa programowa mówi o zakresie słownictwa typowym dla poziomu B1 w obszarze gramatyki i produkcji językowej oraz poziomu B1+ dla rozumienia tekstów pisanych i słuchanych. W praktyce ważniejsze od samej liczby jest to, jak dobrze znasz dane słowa – czy potrafisz je bezbłędnie napisać i połączyć w odpowiedniej kolokacji, a nie tylko biernie rozpoznać.

Czy warto uczyć się słówek z list alfabetycznych, czy lepiej działami tematycznymi?

Zdecydowanie działami tematycznymi – i to z konkretnych 14 obszarów CKE. Lista alfabetyczna nie daje Ci kontekstu, w jakim słowo się pojawia. Ucząc się działu „Zdrowie”, natychmiast kojarzysz słowo z sytuacjami (wizyta u lekarza, objawy choroby), które możesz napotkać zarówno w nagraniu, jak i w poleceniu do wypowiedzi pisemnej.

Czy słówka z działu „Państwo i społeczeństwo” naprawdę mogą pojawić się w zadaniu pisemnym na poziomie podstawowym?

Tak, choć rzadziej niż działy codzienne (człowiek, dom, szkoła). W nagraniach i tekstach do czytania tematy z tego działu pojawiają się regularnie – globalne problemy, środowisko, przestępczość. W zadaniu pisemnym CKE może poprosić np. o napisanie e-maila związanego z inicjatywą społeczną lub ekologiczną.

Jak odróżnić słownictwo wymagane na poziomie podstawowym od słownictwa z poziomu rozszerzonego?

Nie istnieje oficjalna lista z podziałem słowo po słowie. Kluczowe jest to, że na poziomie podstawowym zakres leksykalny odnosi się do języka codziennego i sytuacyjnego (poziom B1), podczas gdy poziom rozszerzony wprowadza słownictwo abstrakcyjne, specjalistyczne i literackie (B2+). Jeśli uczysz się wyłącznie do podstawy, skup się na słownictwie z konkretnych, życiowych kontekstów 14 działów – to wystarczy.

Czy błąd ortograficzny w słowie z zadania otwartego (środki językowe) automatycznie zeruje punkt?

Tak – i to bez żadnych wyjątków. W zadaniach otwartych sekcji środków językowych CKE wymaga pełnej poprawności gramatycznej i ortograficznej. Odpowiedź częściowo poprawna, z błędem ortograficznym lub gramatycznym, daje 0 punktów – niezależnie od tego, czy słowo jest powszechne czy rzadkie. Jeśli piszesz writting zamiast writing, dostajesz 0 punktów. Ortografia w środkach językowych jest bezwzględna. Pamiętaj jednak, że w zadaniach otwartych ze słuchania i czytania egzaminatorzy są nieco bardziej wyrozumiali – przy trudniejszych słowach dopuszczają drobne błędy ortograficzne, o ile nie zmieniają one znaczenia słowa. Ale w Use of English nie ma zmiłuj!

Jak zapamiętać phrasal verbs z kilkunastu różnych działów tematycznych?

Najskuteczniejsza metoda to grupowanie phrasali według czasownika bazowego i natychmiastowe osadzanie ich w przykładowym zdaniu z konkretnego działu. Wszystkie phrasal verbs z take – take off (zdejmować), take care of (opiekować się), take up (zacząć uprawiać hobby) – uczysz się w jednym bloku, bo mózg lepiej zapamiętuje sieci skojarzeń niż izolowane pary słów.

Zadanie dla Ciebie

Napisz w komentarzu jedno zdanie po angielsku, używając kolokacji lub phrasala z działu, który sprawia Ci najwięcej problemów. Przeczytam to, sprawdzę i skomentuję!