Zaimki względne (who, which, that)

The man who lives next door i my brother, who lives in London, — różni je tylko przecinek, a zmienia się całe znaczenie zdania. Zdanie względne to rodzaj zdania podrzędnie złożonego, które opisuje lub określa rzeczownik z poprzedzającego zdania głównego — buduje się je za pomocą zaimków względnych (who, which, that, whose, where, when). W tym wpisie pokazuję, jak budować zdania z zaimkami względnymi po angielsku, kiedy postawić przecinek, kiedy go pominąć i kiedy wolno w ogóle usunąć zaimek względny.

⚡ Zdania względne w pigułce

Szybka ściągawka: zdania względne opisują rzeczownik i łączą dwa zdania w jedno za pomocą słów takich jak who, which, that, whose, where i when.

Typ	Przecinki	Przykład	O co chodzi?
Defining	Bez przecinków	The man who lives next door is an actor.	Informacja jest potrzebna, żeby wiedzieć, o kogo chodzi.
Non-defining	Z przecinkami	My brother, who lives in London, is a doctor.	Informacja jest dodatkowa; zdanie nadal ma sens bez niej.
That	Tylko bez przecinków	The book that I bought is great.	That może zastąpić who/which, ale tylko w defining clauses.
Pominięcie zaimka	Tylko gdy zaimek jest dopełnieniem	The film I watched yesterday was good.	Możesz pominąć that/which, gdy nie jest podmiotem zdania względnego.

Najważniejsza zasada:

Jeśli informacja jest niezbędna do rozpoznania osoby lub rzeczy, nie stawiaj przecinków.
Jeśli informacja jest tylko dodatkiem, oddziel ją przecinkami i nie używaj that.

⚠️ Najczęstszy błąd: Nie dodawaj drugiego zaimka na końcu zdania względnego.
Zamiast: ~~The house where I live there is old~~ → Powiedz: The house where I live is old.

Słowa-klucze: who (osoby), which (rzeczy), that (osoby/rzeczy, tylko w zdaniach bez przecinka), whose (przynależność), where (miejsce), when (czas).

Zaimki względne — who, which, that, whose, where, when

Zaimki względne (po angielsku relative pronouns) łączą dwa zdania w jedno, zastępując powtórzony rzeczownik lub zaimek. Wybór zaimka zależy od tego, o czym mówię — o osobie, rzeczy, miejscu, czasie czy przynależności.

Zaimek	Odnosi się do	Przykład
who	osoby	the woman who called you
which	rzeczy, zwierzęta	the book which I read
that	osoby i rzeczy (tylko bez przecinka)	the car that broke down
whose	przynależność (czyj?)	the boy whose dog ran away
where	miejsce	the city where I was born
when	czas	the day when we met

Prosta zasada: that zastępuje zarówno who, jak i which — ale tylko w zdaniach bez przecinka. W zdaniach z przecinkiem that nie występuje nigdy — to jedna z reguł, którą tłumaczę dalej w sekcji o defining i non-defining.

Forma whom (osoba w funkcji dopełnienia, np. the man whom I met) pojawia się w bardziej formalnym, pisanym angielskim — w mowie częściej usłyszysz po prostu who albo zdanie bez zaimka.

Defining relative clauses — zdania definiujące

Zdanie definiujące mówi, o kim albo o czym dokładnie jest mowa. Bez niego zdanie główne traci sens albo zmienia znaczenie — dlatego nigdy nie oddzielam go przecinkiem.

Prosta zasada: jeśli usunę zdanie względne i pytanie „o kogo/o co konkretnie chodzi?” zostaje bez odpowiedzi, to jest zdanie definiujące.

The man who lives next door is a famous actor. (Bez „who lives next door” nie wiadomo, o którego mężczyznę chodzi.)
I lost the keys that I bought yesterday. (Nie chodzi o jakiekolwiek klucze — tylko o te konkretne.)
Students who study regularly get better results. (Nie wszyscy uczniowie — tylko ci, którzy się systematycznie uczą.)

W zdaniach definiujących mogę swobodnie zamienić who i which na that — to najbardziej uniwersalny zaimek w tej roli: the man that lives next door, the keys that I bought.

Non-defining relative clauses — zdania dodające informację

Zdanie non-defining dodaje dodatkową informację o czymś, co już jest jasno określone — usunięcie go nie zmienia sensu zdania głównego, tylko odbiera jeden szczegół. Dlatego zawsze oddzielam je przecinkami (jednym, jeśli zdanie kończy się na zaimku względnym; dwoma, jeśli jest w środku zdania).

My brother, who lives in London, is a doctor. (Wiadomo, o którego brata chodzi — mam tylko jednego. „Who lives in London” to dodatek.)
Warsaw, which is the capital of Poland, has over a million residents. (Warszawa jest jedna — informacja o stolicy jest dodatkowa.)
My grandmother, whose garden is famous in the village, turns 80 this year.

Słowa-klucze: w zdaniach non-defining zaimek that nie występuje nigdy — zawsze who, which, whose, where albo when. To jedna z najczęściej sprawdzanych reguł w testach gramatycznych.

Defining czy non-defining? — różnica w znaczeniu

Ten sam zaimek względny, ta sama treść — a przecinek zmienia, ile osób czy rzeczy mam na myśli.

Zdanie	Znaczenie
My brother who lives in London is a doctor. (bez przecinka)	Mam więcej niż jednego brata. Mówię o tym konkretnym, który mieszka w Londynie.
My brother, who lives in London, is a doctor. (z przecinkiem)	Mam jednego brata. Dodatkowo informuję, że mieszka w Londynie.

To nie jest niuans stylistyczny — w pytaniach egzaminacyjnych i w naturalnej komunikacji przecinek realnie zmienia, ile osób ma na myśli mówiący.

Kiedy można pominąć zaimek względny (reduced relative clause)

Zaimek względny można pominąć tylko w zdaniach definiujących i tylko wtedy, gdy pełni funkcję dopełnienia (czyli nie jest podmiotem zdania względnego).

The book that I read → The book I read (poprawne — „that” jest dopełnieniem, bo podmiotem jest „I”)
The man who called you → ~~The man called you~~ (błędne — „who” jest podmiotem zdania względnego, nie da się go pominąć)

Prosta zasada: jeśli po zaimku względnym stoi od razu czasownik (np. who lives, which broke), zaimek jest podmiotem i zostaje. Jeśli po zaimku stoi inny rzeczownik lub zaimek (np. that I bought, who you met), zaimek jest dopełnieniem i mogę go pominąć.

W zdaniach non-defining zaimka nigdy nie pomijam — przecinki wymagają jawnego zaimka względnego.

Najczęstsze błędy

Przez lata sprawdzania prac uczniów te błędy widziałem dziesiątki razy:

❌ My brother, that lives in London, is a doctor.
✅ My brother, who lives in London, is a doctor.
That nigdy nie pojawia się w zdaniu non-defining — po przecinku zawsze who/which/whose/where/when.

❌ I have a sister, who lives in Kraków. (gdy mam więcej niż jedną siostrę)
✅ I have a sister who lives in Kraków.
Jeśli informacja jest niezbędna do określenia, o którą siostrę chodzi, zdanie jest definiujące — bez przecinka.

❌ The man called you yesterday. (gdy chodzi o „the man who called you”)
✅ The man who called you yesterday is my neighbour.
Zaimek pełniący funkcję podmiotu (po nim od razu czasownik) nigdy nie znika.

❌ This is the house which I grew up in it.
✅ This is the house which I grew up in.
Po polsku naturalnie powtarzamy zaimek („w którym ja w nim dorastałem”), ale po angielsku zaimek względny zastępuje całe to miejsce — drugi zaimek (it) jest zbędny i błędny.

Zdania względne na egzaminie ósmoklasisty

Na E8 zdania przydawkowe pojawiają się wyłącznie jako zdania definiujące — bez przecinka, dokładnie w formie The man who lives next door is a famous actor. Egzamin nie wymaga ode mnie znajomości zdań non-defining (z przecinkiem) — jeśli trafię na nie w tekście do czytania, wystarczy, że je zrozumiem, nie muszę umieć ich samodzielnie tworzyć.

Co warto umieć na E8:

budować proste zdanie definiujące z who, which, that
rozpoznać znaczenie zdania przydawkowego w tekście do czytania/słuchania

Zdania względne na maturze

Na maturze podstawowej zakres jest pełny — obejmuje zarówno zdania definiujące, jak i non-defining z przecinkiem, dokładnie tak, jak opisałem w tym wpisie. Informator CKE podaje wprost przykład: The train that we wanted to take. My aunt, who has been helping us for years, is a rich duchess.

Co warto umieć na maturze podstawowej:

odróżnić zdanie definiujące od non-defining po samym przecinku
poprawnie dobrać zaimek względny (w tym wiedzieć, że that nie wchodzi do zdań z przecinkiem)
rozpoznać i poprawnie zbudować obie struktury w zadaniach z transformacją zdań

Ćwiczenia z odpowiedziami

Ćwiczenie 1 — uzupełnij właściwym zaimkiem względnym (who, which, that, whose, where, when)

The girl _ sits next to me is my cousin.
This is the restaurant _ we had our first date.
I don’t remember the day _ we met.
That’s the boy _ bike was stolen.
The film _ we watched yesterday was boring.

Pokaż odpowiedzi

who (lub that)
where
when
whose
which (lub that)

Ćwiczenie 2 — dodaj przecinki tam, gdzie to konieczne (defining vs non-defining)

My mother who lives in Wrocław is visiting us next week. (mam jedną matkę)
The students who didn’t do their homework stayed after class.
Mount Everest which is the highest mountain in the world attracts thousands of climbers.
The waiter who served us was very polite.

Pokaż odpowiedzi

My mother, who lives in Wrocław, is visiting us next week. (non-defining — jedna matka)
The students who didn’t do their homework stayed after class. (defining — bez zmian, chodzi tylko o tych konkretnych)
Mount Everest, which is the highest mountain in the world, attracts thousands of climbers. (non-defining — góra jest jedna)
The waiter who served us was very polite. (defining — bez zmian, określa którego kelnera)

Ćwiczenie 3 — czy można pominąć zaimek względny? (tak/nie + popraw zdanie)

The book that I borrowed from the library is overdue.
The man who lives next door works as a doctor.
The pizza that we ordered arrived cold.

Pokaż odpowiedzi

Tak — The book I borrowed from the library is overdue. (that = dopełnienie)
Nie — who jest podmiotem zdania względnego (po nim od razu czasownik lives), zostaje obowiązkowo.
Tak — The pizza we ordered arrived cold. (that = dopełnienie)

Jak zapamiętać różnicę?

Zamiast uczyć się reguły na pamięć, zadaję sobie jedno pytanie: „Czy mogę usunąć to zdanie i nadal wiadomo, o kim/o czym mowa?”

Jeśli nie — informacja jest niezbędna, zdanie jest definiujące, bez przecinka.
Jeśli tak — informacja jest dodatkowa, zdanie jest non-defining, w przecinkach.

Drugi trik dotyczy samego that: jeśli widzę przecinek przed zaimkiem względnym, that od razu odpada z wyboru — w tej pozycji może stać tylko who, which, whose, where albo when.

Najczęstsze pytania

Czym różni się defining od non-defining relative clause?

Defining relative clause podaje informację niezbędną do określenia, o kim lub czym mowa — piszę je bez przecinka. Non-defining relative clause dodaje dodatkową informację, którą można usunąć bez utraty sensu zdania głównego — oddzielam ją przecinkami.

Czy that może zastąpić who i which?

Tak, ale tylko w zdaniach definiujących (bez przecinka). W zdaniach non-defining (z przecinkiem) that nigdy nie występuje — używam who, which, whose, where lub when.

Kiedy mogę pominąć zaimek względny?

Tylko w zdaniach definiujących i tylko wtedy, gdy zaimek pełni funkcję dopełnienia (po zaimku stoi rzeczownik lub zaimek, nie czasownik). Jeśli zaimek jest podmiotem zdania względnego (po nim od razu czasownik), nie da się go pominąć.

Czy zdania względne są na egzaminie ósmoklasisty?

Tak, ale tylko w wersji definiującej (bez przecinka) — dokładnie jak w przykładzie z Informatora CKE: The man who lives next door is a famous actor. Wersji z przecinkiem (non-defining) nie muszę umieć samodzielnie tworzyć na E8.

Czy na maturze podstawowej trzeba znać zdania non-defining?

Tak. W przeciwieństwie do E8, matura podstawowa obejmuje pełny zakres — zarówno zdania definiujące, jak i non-defining z przecinkiem.

Jaka jest różnica między whom a who?

Whom to forma who w funkcji dopełnienia, używana w bardziej formalnym, pisanym angielskim (the man whom I met). W mowie potocznej i w większości tekstów częściej spotkam po prostu who albo zdanie z pominiętym zaimkiem.

Czy whose używa się tylko dla ludzi?

Nie — whose opisuje przynależność niezależnie od tego, czy właścicielem jest osoba, zwierzę czy nawet rzecz: the company whose profits increased.

Dlaczego Polacy często dodają zbędny zaimek na końcu zdania?

Bo po polsku naturalnie powtarzamy zaimek wskazujący (np. „dom, w którym ja w nim mieszkam”). Po angielsku zaimek względny już zastępuje całe to miejsce czy rzecz — drugi zaimek (it, there) jest błędny i zbędny.

Czy zaimek względny może stać po przyimku?

Tak — w bardziej formalnym, pisanym angielskim przyimek przesuwa się przed zaimek względny: the company to which I applied, the woman with whom I work. W mowie potocznej naturalniej zabrzmi wersja z przyimkiem na końcu: the company I applied to, the woman I work with. Tej zasady nie szukam pamięciowo na maturze podstawowej — to wiedza dodatkowa, przydatna w pisaniu bardziej formalnych tekstów.