Jakie czasy są wymagane na maturze podstawowej z angielskiego?

Przygotowania do matury wymagają czasu, a tego zawsze brakuje. Jednym z największych błędów, jakie popełniają maturzyści, jest próba opanowania wszystkich czasów angielskich naraz – a w języku angielskim jest ich tradycyjnie aż dwanaście. Tymczasem CKE (Centralna Komisja Egzaminacyjna) wymaga od Ciebie na poziomie podstawowym dokładnie 9 czasów do aktywnego użycia.

Sprawdziłem to w oficjalnym Informatorze CKE. Oto kompletna, zweryfikowana lista 9 czasów na poziom podstawowy, które omówimy w tym artykule:

1. Present Simple
2. Present Continuous
3. Present Perfect
4. Present Perfect Continuous
5. Past Simple
6. Past Continuous
7. Past Perfect
8. Past Perfect Continuous
9. Future Simple

📌 Powiązane wpisy, które warto przeczytać razem z tym artykułem:

• Jak rozwiązywać zadania na środki językowe (Use of English)? – tam tłumaczę, jak czasy funkcjonują w zadaniach z lukami i transformacjach
• Strona bierna i mowa zależna na maturze podstawowej – rozwinięcie tego, jak wybrane czasy zachowują się po „przejściu” przez stronę bierną i mowę zależną

Dlaczego właśnie 9, a nie więcej?

Zanim przejdę do omówienia czasów, wyjaśnię logikę, która za nią stoi. Informator CKE opisuje zakres gramatyczny poziomu podstawowego w sekcji dotyczącej środków językowych. Rozróżnienie jest proste: jedne czasy musisz umieć stosować (pisać, tworzyć formy, wpisywać w luki), inne wystarczy rozumieć w tekście lub nagraniu. Do tej drugiej grupy należą – wyłącznie na potrzeby recepcji – Future Continuous, Future Perfect i Future Perfect Continuous, ale o tym za chwilę.

Klucz praktyczny: jeśli czas pojawia się w zadaniu z transformacjami lub lukami w sekcji środków językowych (ang. Use of English), musisz go zbudować samodnie. To właśnie ten zakres opisuję poniżej.

WAŻNE! Oczami Egzaminatora CKE

W zadaniach otwartych sekcji środków językowych wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna. Jedna literówka w formie czasownika (studing zamiast studying, writting zamiast writing) zeruje punkt za całą lukę – nawet jeśli forma gramatyczna jest bezbłędna. Egzaminator nie przyznaje punktów częściowych w tej sekcji. Przed wpisaniem odpowiedzi sprawdź podwojenie spółgłoski i usunięcie końcowego -e przed dodaniem -ing. Z kolei dobrą wiadomością jest to, że na poziomie podstawowym CKE nie karze za błędy interpunkcyjne!

9 czasów wymaganych na poziomie podstawowym – szczegółowe omówienie

1. Present Simple – podstawowy angielski czas teraźniejszy

Używasz go do opisywania faktów, zwyczajów, prawd ogólnych i stałych stanów.

She studies English every day. (Ona uczy się angielskiego każdego dnia.)

Na maturze pojawia się niemal w każdym zadaniu pisemnym. To fundament – zarówno w e-mailu, jak i we wpisie na blogu.

2. Present Continuous – czas teraźniejszy ciągły

Opisuje czynności dziejące się w tej chwili lub tymczasowe sytuacje trwające wokół momentu mówienia.

I am revising grammar right now. (Właśnie teraz powtarzam gramatykę.)

Uwaga: w zadaniach z rozumienia ze słuchu możesz go spotkać przy opisywaniu trwających czynności i sytuacji bieżących w nagraniu. Na maturze ustnej Present Continuous jest z kolei podstawowym narzędziem przy opisie ilustracji (Zadanie 2).

3. Present Perfect – czas teraźniejszy dokonany

Łączy przeszłość z teraźniejszością – opisuje doświadczenia, osiągnięcia lub wydarzenia, których skutki są odczuwalne teraz.

I have never visited London. (Nigdy nie byłem w Londynie.)

Najczęstsza pułapka egzaminacyjna: mylenie go z Past Simple. Zasada praktyczna – jeśli w zdaniu jest already (już), yet (jeszcze), just (właśnie), ever (kiedykolwiek) lub never (nigdy), sięgaj po Present Perfect.

4. Present Perfect Continuous – czas dokonany ciągły

Podkreśla, że czynność rozpoczęła się w przeszłości, trwała przez jakiś czas i wciąż trwa lub skończyła się niedawno, pozostawiając widoczny skutek.

She has been learning French for two years. (Uczy się francuskiego od dwóch lat.)

Sygnały w zadaniach: for (przez… jakiś czas, np. for two years) i since (od… konkretnego momentu, np. since 2020) w połączeniu z kontekstem trwającej czynności.

5. Past Simple – czas przeszły prosty

Opisuje zakończone czynności i zdarzenia w przeszłości, zazwyczaj z konkretnym określeniem czasu.

She visited her grandmother last weekend. (W ubiegły weekend odwiedziła babcię.)

Jeden z najczęściej testowanych czasów w całym arkuszu – zarówno w słuchaniu, czytaniu, jak i w sekcji środków językowych.

6. Past Continuous – czas przeszły ciągły

Opisuje czynność trwającą w określonym momencie w przeszłości, często przerwaną inną czynnością.

I was studying when the phone rang. (Uczyłem się, kiedy zadzwonił telefon.)

Klasyczna struktura egzaminacyjna: Past Continuous + when (kiedy) + Past Simple.

7. Past Perfect – czas zaprzeszły

Wyraża czynność, która wydarzyła się przed inną czynnością w przeszłości – „przeszłość przeszłości”.

By the time we arrived, the film had already started. (Kiedy dotarliśmy na miejsce, film już się zaczął.)

Wielu maturzystów błędnie zakłada, że Past Perfect to „trudny czas tylko na rozszerzenie”. To nieprawda – CKE wymaga jego znajomości już na poziomie podstawowym. Pojawia się m.in. w mowie zależnej (następstwo czasów) i w transformacjach.

8. Past Perfect Continuous – czas zaprzeszły ciągły

Opisuje czynność, która trwała przez pewien czas przed innym momentem w przeszłości.

She had been waiting for an hour before the bus arrived. (Czekała godzinę, zanim przyjechał autobus.)

To czas, który zaskakuje wielu uczniów – jest wymagany na poziomie podstawowym i może pojawić się w zadaniach otwartych sekcji środków językowych. Nie ignoruj go.

9. Future Simple – czas przyszły prosty

Wyraża decyzje podjęte spontanicznie, przewidywania oraz obietnice.

I will send you the details tomorrow. (Jutro wyślę Ci szczegóły.)

Na maturze podstawowej pojawia się też w zdaniach warunkowych typu I: If it rains, I will stay home. (Jeśli będzie padać, zostanę w domu.). Pamiętaj przy okazji, że na poziomie podstawowym obowiązują wyłącznie okresy warunkowe typu 0, I i II. Więcej przeczytasz w dedykowanym wpisie: Zdania warunkowe (Conditionals) na maturze podstawowej.

Co z pozostałymi czasami? Granica między podstawą a rozszerzeniem

To pytanie zadaje niemal każdy przygotowujący się do matury. Poniżej masz twardą odpowiedź z Informatora CKE.

Czasy wymagane WYŁĄCZNIE na poziomie rozszerzonym (na podstawie nie musisz ich tworzyć):

• Future Continuous (I will be working at 8 PM. – O 20:00 będę pracować.)
• Future Perfect (By Friday, I will have finished the project. – Do piątku skończę projekt.)
• Future Perfect Continuous (By next year, she will have been studying here for three years. – Do przyszłego roku będzie uczyć się tutaj od trzech lat.)

Ważne zastrzeżenie: Choć nie musisz tych czasów budować w zadaniach otwartych, możesz natknąć się na nie w tekstach słuchowych i czytanych – i powinieneś je rozumieć. To inna umiejętność niż aktywna produkcja.

Najczęstsza pułapka: Past Simple kontra Present Perfect

To rozróżnienie sprawia maturzystom najwięcej problemów w każdej sesji egzaminacyjnej. Przygotowałem zestawienie, które pomaga unikać błędów w zadaniach z lukami.

Jak czasy angielskie funkcjonują w mowie zależnej?

Skoro Past Perfect i Past Perfect Continuous są wymagane na poziomie podstawowym, pojawia się naturalne pytanie: gdzie konkretnie? Odpowiedź brzmi: przede wszystkim w następstwie czasów przy mowie zależnej (ang. backshift of tenses).

Kiedy piszesz zdanie w mowie zależnej i czas główny jest przeszły, cofasz czas w zdaniu podrzędnym o jeden stopień wstecz:

• Present Simple → Past Simple
• Past Simple → Past Perfect
• Present Perfect → Past Perfect
• Future Simple (will) → Conditional (would) (czyli tzw. Future in the Past)

Przykład: „I have already finished the report” (Już skończyłem raport) → She said that she had already finished the report. (Powiedziała, że już skończyła raport.)

Pełne zestawienie tabelaryczne cofnięcia czasów ograniczone wyłącznie do zakresu podstawowego znajdziesz we wpisie Strona bierna i mowa zależna na maturze podstawowej.

Aktywne vs. bierne opanowanie czasów

Nie wszystkie z 9 wymaganych czasów testujesz z jednakową częstotliwością. Poniżej proponuję priorytety nauki oparte na analizie arkuszy próbnych i standardowych CKE.

Priorytety A (najczęściej testowane aktywnie):

Present Simple, Past Simple, Present Perfect, Future Simple – to rdzeń zadań z transformacjami i lukami.

Priorytety B (regularnie testowane):

Present Continuous, Past Continuous, Present Perfect Continuous – pojawiają się w zadaniach i wypowiedzi pisemnej.

Priorytety C (rzadziej, ale wymagane):

Past Perfect, Past Perfect Continuous – przede wszystkim w mowie zależnej i transformacjach.

Szybka powtórka

• Na poziomie podstawowym CKE wymaga 9 czasów do aktywnego użycia: Present Simple, Present Continuous, Present Perfect, Present Perfect Continuous, Past Simple, Past Continuous, Past Perfect, Past Perfect Continuous i Future Simple.
• Future Continuous, Future Perfect i Future Perfect Continuous to zakres wyłącznie poziomu rozszerzonego – nie musisz ich budować na podstawie, ale możesz napotkać w tekstach recepcji.
• Past Perfect i Past Perfect Continuous obowiązują już na poziomie podstawowym – najczęściej w mowie zależnej i transformacjach zdań.
• Najczęstsza pułapka to mylenie Past Simple z Present Perfect – kluczem jest kontekst: konkretna data lub moment przeszły = Past Simple; skutek trwający do teraźniejszości lub niezidentyfikowany moment = Present Perfect.
• W zadaniach otwartych środków językowych pełna poprawność ortograficzna jest obowiązkowa. Błąd literowy = 0 pkt za całą odpowiedź.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o czasy na maturze podstawowej

Czy błędy interpunkcyjne w zadaniach otwartych obniżają punkty?

Mamy doskonałą wiadomość: zgodnie z wytycznymi CKE, na poziomie podstawowym błędy interpunkcyjne są całkowicie ignorowane. Jeśli zapomnisz postawić przecinek (np. w zdaniu warunkowym z if), nie stracisz punktu. Musisz jednak zadbać o bezbłędną ortografię i gramatykę!

Czy Past Perfect Continuous jest naprawdę wymagany na poziomie podstawowym?

Tak, bez wyjątków. Informator CKE wymienia go wprost w zakresie gramatycznym poziomu podstawowego. Pojawia się przede wszystkim w transformacjach zdań i w mowie zależnej – powstaje przez cofnięcie zarówno Present Perfect Continuous, jak i Past Continuous o jeden stopień wstecz (was/were doing → had been doing).

Czy na maturze podstawowej mogę użyć Future Continuous w wypowiedzi pisemnej?

Możesz go użyć w e-mailu lub wpisie na blogu – CKE nie zabrania sięgania po wyższy poziom. Jeśli jednak popełnisz błąd w tej formie, zapłacisz cenę w kryterium poprawności. Bezpieczniej skupić się na opanowaniu do perfekcji 9 wymaganych czasów i nie ryzykować.

Jak odróżnić Past Simple od Present Perfect w zadaniu z luką?

Szukaj sygnałów czasowych. Słowa takie jak yesterday (wachaj) czy ago (temu) zazwyczaj kierują nas w stronę Past Simple, chyba że wskazujemy na konkretny moment trwania czynności w przeszłości (np. yesterday at 5 PM – wtedy stosujemy Past Continuous). Słowa already (już), yet (jeszcze), just (właśnie), ever (kiedykolwiek), never (nigdy) sugerują Present Perfect. Gdy nie ma sygnału, analizuj kontekst: czy zdanie mówi o zakończonej czynności bez związku z teraźniejszością (Past Simple), czy o stanie, którego skutki trwają do dziś (Present Perfect)?

Czy czasowniki nieregularne są egzaminowane na poziomie podstawowym?

Tak i to skrupulatnie. W zadaniach otwartych forma czasownika musi być w pełni poprawna – zarówno gramatycznie, jak i ortograficznie. Lista nieregularnych form (go – went – gone, write – wrote – written, take – took – taken) to materiał obowiązkowy.

Czy muszę znać czasy w formie pytającej i przeczącej?

Absolutnie tak. Transformacje CKE często polegają na przejściu z formy twierdzącej na pytającą lub przeczącą (i odwrotnie). Pamiętaj o operatorach: do/does (Present Simple), did (Past Simple), have/has (Present Perfect) – ich pominięcie lub pomylenie natychmiast zeruje punkt.

Czy używanie prostszego czasu zamiast bardziej złożonego obniża ocenę wypowiedzi pisemnej?

W wypowiedzi pisemnej ważne jest kryterium zakresu środków językowych. Pisanie wyłącznie Present Simple i Past Simple przez 100–150 słów sprawi, że maksymalnie możesz zdobyć 1 punkt za zakres (zamiast 3). CKE nagradza różnorodność i precyzję – „kilka precyzyjnych sformułowań” to dosłowne słowa z Informatora.

Zadanie dla Ciebie

Napisz w komentarzu jedno zdanie po angielsku w każdym z 9 wymaganych czasów – użyj własnego przykładu, który dotyczy Twojego życia lub przygotowań do matury. Nie obawiaj się błędów – przeczytam je, sprawdzę i podpowiem Ci, co ewentualnie warto poprawić!

Chcesz wiedzieć więcej o tym, jak unikać błędów w sekcji środków językowych i jak budować zdania z transformacji krok po kroku? Zapisz się do mojego newslettera – wysyłam konkretne wskazówki maturalne bez zbędnego lania wody.