Zaimki zwrotne w angielskim: zaimek zwrotny i reflexive pronouns

Masz problem z tym, jak tłumaczyć polskie „się” na angielski? Podczas gdy w języku polskim jedno słowo obsługuje każdą sytuację (myję się, przedstawili się), zaimki zwrotne po angielsku (czyli reflexive pronouns) dzielą się aż na osiem różnych form, takich jak myself, yourself czy themselves. Co gorsza, przy wielu czasownikach to małe słowo znika zupełnie, co często prowadzi do błędów gramatycznych typu I feel myself bad. Angielska gramatyka posiada tu specyficzne zasady.

W tym wpisie wyjaśnię Ci zasady rządzące tą częścią mowy. Zobaczysz, jak ułatwić sobie naukę języka angielskiego, poznasz różnicę między zaimkami zwrotnymi a zaimkami wzajemnymi (each other) oraz wykonasz praktyczne ćwiczenia z odpowiedziami. Ta krótka nauka gramatyki rozwieje Twoje wątpliwości.

Zaimki zwrotne w pigułce

Zaimek osobowy	Zaimek zwrotny	Po polsku
I	myself	ja — się/siebie
you (ty)	yourself	ty — się/siebie
he	himself	on — się/siebie
she	herself	ona — się/siebie
it	itself	ono/to — się
we	ourselves	my — się/siebie
you (wy)	yourselves	wy — się/siebie
they	themselves	oni/one — się/siebie

Poniższa tabela przedstawia zestawienie wszystkich form. Prosta zasada: końcówkę -self stosujemy w liczbie pojedynczej, a -selves w liczbie mnogiej. Dlatego „ty” to yourself, ale „wy” to yourselves — po polsku oba brzmią tak samo („się”), po angielsku różnią się końcówką. Poniższa tabela ułatwi Ci zapamiętanie tej zasady.

Czym są zaimki zwrotne?

Zaimek zwrotny (po angielsku reflexive pronouns w liczbie mnogiej) pokazuje, że czynność wraca do osoby, która ją wykonuje. Formy te pełnią rolę dopełnienia w zdaniu. W terminologii angielskiej podmiot to subject, a dopełnienie to object — w tym przypadku podmiot i dopełnienie (object) to ta sama osoba. W przeciwieństwie do języka polskiego, gdzie stosujemy uniwersalne „się” lub „siebie”, angielski wymaga formy dopasowanej do podmiotu. Zaimek zwrotny może zastępować rzeczownik w zdaniu, aby uniknąć powtórzeń. Oto przykłady użycia:

I cut myself while cooking. — Skaleczyłem się przy gotowaniu.
She looked at herself in the mirror. — Spojrzała na siebie w lustrze.
I bought myself a new book. — Kupiłem sobie nową książkę (zwrot bought myself oznacza zrobienie czegoś dla siebie).
The children dressed themselves. — Dzieci ubrały się (same).

Kiedy używam zaimka zwrotnego?

Podmiot i dopełnienie to ta sama osoba

To klasyczna zwrotność: czynność wykonuję na sobie samym.

He hurt himself playing football. — Zranił się, grając w piłkę.
We enjoyed ourselves at the party. — Dobrze się bawiliśmy na imprezie.
Did you introduce yourself to the teacher? — Przedstawiłeś się nauczycielowi?

Test: jeśli podmiot i „odbiorca” czynności to ktoś inny, zaimek zwrotny nie pasuje — He hurt him znaczy „zranił jego (kogoś innego)”, a He hurt himself — „zranił się (sam siebie)”.

Po by — samodzielnie albo samotnie

Konstrukcja by + zaimek zwrotny ma dwa znaczenia: „samodzielnie, bez pomocy” albo „samotnie, w pojedynkę”.

She fixed the bike by herself. — Naprawiła rower sama (bez pomocy).
He lives by himself. — Mieszka sam (samotnie).

Kiedy NIE stawiać zaimka zwrotnego

Tu czai się najczęstsza pułapka — działa w drugą stronę niż zwykle. Niektóre polskie czasowniki zwrotne („czuć się”, „spotykać się”, „relaksować się”) po angielsku obywa się bez żadnego zaimka. Przeniesienie polskiego „się” dosłownie daje błąd, ponieważ te polskie czasowniki zwrotne tracą swój zaimek w wersji angielskiej.

Po polsku (z „się”)	Po angielsku (bez -self)
czuć się	I feel great. (nie ~~feel myself~~)
spotykać się	We meet every Friday. (nie ~~meet ourselves~~)
relaksować się	I relax after work.
spieszyć się	Hurry up!
koncentrować się	I can’t concentrate.
ubierać się	I get dressed quickly. (potocznie częściej niż dress myself)

Jak zapamiętać: angielski stawia zaimek zwrotny tylko wtedy, gdy naprawdę chodzi o „samego siebie” jako odbiorcę czynności. Polskie „się” bywa czysto gramatycznym dodatkiem — i właśnie te „się” po angielsku znikają.

Użycie emfatyczne — I did it myself

Zaimek zwrotny potrafi też podkreślać, że ktoś zrobił coś osobiście, bez niczyjej pomocy — to tak zwane użycie emfatyczne, wymagane na maturze podstawowej.

I painted this room myself. — Sam pomalowałem ten pokój.
The director himself answered my email. — Sam dyrektor (osobiście) odpowiedział na mój mail.

W tym użyciu zaimek można usunąć i zdanie nadal jest poprawne — traci tylko nacisk na „osobiście”. To odróżnia emfazę od klasycznej zwrotności, gdzie zaimka usunąć się nie da.

Myself czy each other? — zwrotność a wzajemność

Drugie ważne rozróżnienie na poziomie maturalnym: co innego znaczy „każdy siebie”, a co innego „nawzajem”.

Zdanie	Znaczenie
They looked at themselves.	Spojrzeli na siebie samych (każdy na własne odbicie).
They looked at each other.	Spojrzeli na siebie nawzajem (jeden na drugiego).

Each other i one another znaczą praktycznie to samo („nawzajem”) — tradycyjna reguła ogranicza one another do grup większych niż dwie osoby, ale współczesny angielski używa obu wymiennie.

We text each other every day. — Piszemy do siebie (nawzajem) codziennie.
The players congratulated one another. — Zawodnicy pogratulowali sobie nawzajem.

Najczęstsze błędy

Przez lata sprawdzania prac uczniów te błędy widziałem dziesiątki razy:

❌ I feel myself bad today.

✅ I feel bad today.

Kalka z polskiego „czuję się źle” — feel w znaczeniu samopoczucia nie przyjmuje zaimka zwrotnego.

❌ We meet ourselves every weekend.

✅ We meet every weekend. (albo: We meet each other every weekend.)

„Spotykać się” po angielsku to samo meet — a jeśli chcę podkreślić wzajemność, użyję each other, nie ourselves.

❌ Boys, behave yourself!

✅ Boys, behave yourselves!

Zwracam się do kilku osób — potrzebuję formy liczby mnogiej yourselves. Po polsku różnicy nie słychać, po angielsku to błąd.

❌ They smiled at themselves and said hello. (o dwóch witających się osobach)

✅ They smiled at each other and said hello.

Themselves oznaczałoby, że każdy uśmiechnął się do samego siebie — przy wzajemności potrzebuję each other.

❌ Myself and Tom went to the cinema.

✅ Tom and I went to the cinema.

Zaimek zwrotny nie zastępuje zaimka osobowego w roli podmiotu — to częsta próba brzmienia bardziej elegancko, która gramatycznie jest zwykłym błędem.

Zaimki zwrotne na egzaminie ósmoklasisty

Na E8 zaimki zwrotne są w zakresie wymaganym do produkcji — Informator CKE wymienia formy myself, yourself, ourselves jako reprezentatywne dla całego systemu. Egzamin sprawdza je głównie w zadaniach z uzupełnianiem luk i doborem właściwej formy do podmiotu.

Co warto umieć na E8:

dopasować zaimek zwrotny do podmiotu (I → myself, we → ourselves)
odróżnić -self (pojedyncza) od -selves (mnoga)
nie przenosić polskiego „się” tam, gdzie angielski go nie stawia (feel, meet)

Zaimki zwrotne na maturze

Na maturze podstawowej zakres jest szerszy: oprócz klasycznej zwrotności Informator wymienia użycie emfatyczne (I did it myself) oraz osobną kategorię zaimków wzajemnych (each other, one another). Typowe zadanie maturalne to wybór między themselves a each other w kontekście — dokładnie ta różnica, którą opisałem wyżej.

Co warto umieć na maturze podstawowej:

pełną listę form, w tym itself i rozróżnienie yourself/yourselves
użycie emfatyczne i konstrukcję by myself
kontrast zwrotność (themselves) vs wzajemność (each other/one another)

Ćwiczenia z odpowiedziami

Ćwiczenie 1 — uzupełnij właściwym zaimkiem zwrotnym

I taught ___ to play the guitar.
She bought ___ a new dress.
The cat cleaned ___ carefully.
We really enjoyed ___ on holiday.
Boys, did you hurt ___?

Pokaż odpowiedzi

myself
herself
itself
ourselves
yourselves (zwracam się do kilku osób)

Ćwiczenie 2 — zaimek zwrotny czy nic? Wybierz poprawną wersję

I feel (myself / —) much better today.
He introduced (himself / —) to the new neighbours.
Let’s meet (ourselves / —) at six.
She never relaxes (herself / —) at weekends.
They defended (themselves / —) bravely.

Pokaż odpowiedzi

— (feel bez zaimka zwrotnego)
himself (przedstawić samego siebie)
— (meet bez zaimka zwrotnego)
— (relax bez zaimka zwrotnego)
themselves (bronili samych siebie)

Ćwiczenie 3 — themselves czy each other?

The twins often borrow ___ clothes. (each other’s / themselves)
After the race, the runners were proud of ___. (themselves / each other) — każdy z własnego wyniku
Anna and Marek have known ___ since childhood. (themselves / each other)
Look at ___ in the mirror before you leave. (yourself / each other)

Pokaż odpowiedzi

each other’s (nawzajem — jeden od drugiego)
themselves (każdy dumny z siebie samego)
each other (znają się nawzajem)
yourself (spójrz na siebie samego)

Ćwiczenie 4 — znajdź i popraw błąd

I feel myself tired after work.
Girls, please behave yourself.
Myself and my sister cooked dinner.
They wrote letters to themselves for years before they finally met. (o parze korespondencyjnych przyjaciół)

Pokaż odpowiedzi

I feel tired after work. (feel bez zaimka zwrotnego)
Girls, please behave yourselves. (liczba mnoga — yourselves)
My sister and I cooked dinner. (zaimek zwrotny nie pełni funkcji podmiotu)
They wrote letters to each other for years… (wzajemność — pisali do siebie nawzajem)

Jak zapamiętać zaimki zwrotne?

Budowa: przymiotnik dzierżawczy lub zaimek + -self/-selves: my+self, your+self, our+selves (w tym wyjątkowe formy dopełnienia). Uważaj, aby nie pomylić ich z zaimkami dzierżawczymi (ponieważ zaimki dzierżawcze opisują przynależność, np. mine, yours). Często błędnie myli się je również z zaimkami wskazującymi (zaimki wskazujące to np. this, that).
Liczba: -self = jedna osoba (w liczbie pojedynczej), -selves = więcej osób (w liczbie mnogiej). Yourself (ty) vs yourselves (wy).
Test „samego siebie”: jeśli mogę zastąpić „się” przez „samego siebie” i zdanie nadal ma sens — zaimek zwrotny pasuje. Jeśli „się” jest tylko gramatycznym dodatkiem (czuć się, spieszyć się) — po angielsku znika.
Nawzajem = each other, każdy siebie = themselves.

Najczęstsze pytania

Jakie są zaimki zwrotne w języku angielskim?

Osiem form: myself, yourself, himself, herself, itself (liczba pojedyncza, końcówka -self) oraz ourselves, yourselves, themselves (liczba mnoga, końcówka -selves). Każda odpowiada innemu podmiotowi.

Kiedy używa się zaimków zwrotnych?

Gdy podmiot i dopełnienie to ta sama osoba (I cut myself), w konstrukcji by myself („samodzielnie/samotnie”) oraz emfatycznie, dla podkreślenia „osobiście” (I did it myself).

Dlaczego nie mówi się I feel myself bad?

Bo feel w znaczeniu samopoczucia nie przyjmuje zaimka zwrotnego — poprawnie jest I feel bad. Polskie „czuję się” zawiera gramatyczne „się”, które po angielsku nie ma odpowiednika. Podobnie działa meet (spotykać się), relax (relaksować się) i hurry (spieszyć się).

Czym różni się yourself od yourselves?

Liczbą: yourself odnosi się do jednej osoby („ty”), yourselves do kilku („wy”). Po polsku oba tłumaczą się tak samo, więc łatwo o pomyłkę — po angielsku wybór zależy od tego, do ilu osób mówię.

Czym różni się themselves od each other?

Themselves znaczy „samych siebie” — każdy wykonuje czynność na sobie (They looked at themselves — każdy patrzył na własne odbicie). Each other znaczy „nawzajem” — jeden na drugiego (They looked at each other). To dwie różne sytuacje i egzaminy lubią je kontrastować.

Co znaczy by myself?

Dwie rzeczy, zależnie od kontekstu: „samodzielnie, bez pomocy” (I built it by myself) albo „samotnie, w pojedynkę” (She lives by herself).

Czy zaimki zwrotne są na egzaminie ósmoklasisty?

Tak — Informator CKE wymienia myself, yourself, ourselves. Użycie emfatyczne (I did it myself) oraz zaimki wzajemne (each other, one another) pojawiają się dopiero w zakresie matury podstawowej.

Czym różni się each other od one another?

W praktyce niczym — oba znaczą „nawzajem”. Tradycyjna reguła rezerwowała each other dla dwóch osób, a one another dla większych grup, ale współczesny angielski używa ich wymiennie.

Czekam na Twoje pytania i komentarze – chętnie odpowiem na każdy komentarz i pomogę Ci poprawnie opanować każdy zaimek zwrotny! 💪