Pisanie na maturze z angielskiego – formy, zwroty i kryteria oceniania

Wypowiedź pisemna to jedyna część matury z angielskiego, w której sam tworzysz tekst od zera – bez kluczowych odpowiedzi, bez tabelek do uzupełnienia. Maturzyści często skupiają się na czytaniu i słuchaniu, traktując pisanie jako „coś, co wyjdzie samo”. Tymczasem to precyzyjnie oceniany element egzaminu, z jasno określonymi kryteriami, które warto znać, zanim usiądziesz do pracy.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jak wygląda wypowiedź pisemna na maturze?

Na obu poziomach piszesz jedną pracę – ale wymagania są zupełnie różne.

Poziom podstawowy (PP)

Poziom rozszerzony (PR)

⚠️ Ważne: Gilotyna PP (80 słów) i gilotyna PR (160 słów) to nie to samo – to częsty błąd podczas powtórek do egzaminu.

Gilotyna wyrazowa – co się dzieje poniżej limitu?

To jeden z najważniejszych mechanizmów oceniania, o którym uczniowie często dowiadują się zbyt późno.

Poziom podstawowy (PP) – poniżej 80 wyrazów

• Ograniczenie oceny: Egzaminator ocenia wyłącznie treść (maksymalnie 5 punktów z 12).
• Zerowanie kryteriów: Za spójność, zakres i poprawność otrzymujesz automatycznie 0 pkt.
• Błędy w tekście: Na arkuszu błędy językowe i ortograficzne nie są w ogóle oznaczane.

Poziom rozszerzony (PR) – poniżej 160 wyrazów

• Ograniczenie oceny: Oceniana jest wyłącznie zgodność z poleceniem (maksymalnie 5 punktów z 13).
• Zerowanie kryteriów: Za spójność i logikę, zakres środków oraz ich poprawność otrzymujesz automatycznie 0 pkt.
• Błędy w tekście: Podobnie jak na PP, błędy na arkuszu nie są oznaczane.

Praktyczny wniosek: Policz słowa przed oddaniem pracy. Formy skrócone (don’t, I’ve) liczą się jako 1 wyraz. Wyrazy z dywizem (well-known) to również 1 wyraz. Podpis na końcu pracy nie jest wliczany do limitu słów.

Kryteria oceniania – poziom podstawowy

Egzaminator ocenia pracę na poziomie podstawowym według 4 kryteriów (łącznie do zdobycia jest 12 punktów):

Treść (0–5 pkt) – system O i R

CKE ocenia każdy z 4 podpunktów polecenia w skali trzystopniowej:

• N – Nie odniósł się: podpunkt został pominięty lub zrealizowany w sposób całkowicie niekomunikatywny.
• O – Odniósł się: realizacja jest komunikatywna, choćby minimalna i bardzo prosta.
• R – Rozwinął: przynajmniej 3 minimalne odniesienia do podpunktu lub 1–2 odniesienia znacznie bardziej rozbudowane.

Przekładając to na punkty, egzaminator korzysta z poniższej tabeli CKE:

Dwie kluczowe zasady:

1. Zdający nie musi realizować podpunktów w kolejności podanej w poleceniu – zmiana kolejności nie wpływa na obniżenie oceny.
2. Ten sam fragment tekstu nie może służyć jako realizacja dwóch różnych podpunktów z polecenia.

Jak zamienić O w R? Praktyczny przykład

Podpunkt polecenia: „Opisz swoje ulubione miejsce w Polsce”

❌ Poziom O (odniósł się, realizacja minimalna):

„I like Zakopane because it’s beautiful.” – jedno zdanie, jedno odniesienie → O

✅ Poziom R (rozwinął):

„My favourite place in Poland is Zakopane in the Tatra Mountains. I visit this town every winter to go skiing with my family. Last year we stayed in a wooden cottage near the main promenade and spent three days exploring the trails. The mountain air and breathtaking views make it a truly special place.” – 4 zdania, 3+ odrębne odniesienia → R

Spójność i logika (0–2 pkt)

⚠️ Brak podziału na akapity nie prowadzi automatycznie do obniżenia oceny za spójność. Co naprawdę ją zaburza? Nagłe skoki między czasami gramatycznymi bez uzasadnienia, odwoływanie się do informacji, które nie pojawiły się wcześniej w tekście, oraz fragmenty zupełnie niezrozumiałe z powodu rażących błędów językowych.

Zakres środków językowych (0–3 pkt)

„Pospolite” słownictwo to nadużywanie wyrazów takich jak: nice, good, great, interesting, go, do, have, very zamiast bogatszych, bardziej precyzyjnych synonimów.

• ❌ Zamiast: „It was a very good concert and I had a great time.”
• ✅ Napisz: „The concert was outstanding and I thoroughly enjoyed every moment.”

Poprawność środków językowych (0–2 pkt)

⚠️ Błędy interpunkcyjne na poziomie podstawowym nie są w ogóle oznaczane ani oceniane. To oficjalna zasada CKE, a nie internetowy mit. Na poziomie rozszerzonym błędy te są już jednak wliczane do kryterium poprawności zapisu.

Formy pisemne – poziom podstawowy

Informator CKE definiuje formę na poziomie podstawowym jako tekst użytkowy z elementami opisu, relacjonowania oraz uzasadniania opinii. W arkuszu najczęściej spotkasz dwie formy:

E-mail lub wiadomość nieformalna

Piszesz do znajomego, rówieśnika lub osoby, z którą jesteś w bliskiej, prywatnej relacji.

• Rejestr: nieformalny – dopuszczalne jest stosowanie form skróconych (I’m, don’t) oraz naturalnych kolokwializmów.
• Zwrot otwierający: np. Hi Sarah, lub Dear Tom,.
• Zwrot zamykający: np. Take care, lub Best wishes, + podpis (imię).
• Długość wypowiedzi: od 100 do 150 słów (bezwzględne minimum to 80 słów).
• Wymagania treściowe: należy precyzyjnie odnieść się i rozwinąć wszystkie 4 podpunkty z polecenia.

Pełny przewodnik z przykładowym tekstem i szczegółową analizą: E-mail na maturze z angielskiego – poziom podstawowy

Wpis na blogu lub forum internetowym

Bardziej swobodna forma wypowiedzi, w której zwracasz się do szerszej, internetowej publiczności.

• Rejestr: nieformalny do semi-formalnego – styl powinien być lekki i zachęcający do dyskusji.
• Tytuł: opcjonalny, lecz bardzo dobrze widziany (wyróżnia pracę i nadaje jej naturalny charakter).
• Ton wypowiedzi: bezpośredni, zaangażowany; warto stosować pytania retoryczne kierowane do czytelników.
• Struktura: klasyczny podział na krótki wstęp (przyciągający uwagę), rozwinięcie oraz zakończenie z wezwaniem do interakcji (np. zachęta do zostawienia komentarza).

Pełny przewodnik: Wpis na blogu i forum – matura z angielskiego

Formy pisemne – poziom rozszerzony

Na poziomie rozszerzonym tworzysz tekst argumentacyjny – Twoim zadaniem jest nie tylko opisać sytuację, ale przede wszystkim właściwie uzasadnić swoje zdanie, przekonać odbiorcę lub ocenić dany problem. Egzaminator ocenia pracę według następujących kryteriów (max 13 pkt):

Masz do wyboru dwa tematy, z których wybierasz i realizujesz jeden. Każdy temat zawiera 2 podpunkty do szczegółowego omówienia.

Rozprawka (opinion essay / for and against essay)

• Funkcja: służy do wyrażenia własnej opinii i jej uargumentowania (opinion essay) bądź do obiektywnego przedstawienia dwóch stron danego zagadnienia (for and against).
• Styl: semi-formalny do formalnego, z całkowitym zakazem stosowania form skróconych (don’t, I’ve).
• Struktura: wyraźny podział na wstęp (z tezą), rozwinięcie z argumentami i kontrargumentami oraz podsumowujące zakończenie.
• Długość wypowiedzi: od 200 do 250 słów.

List formalny lub e-mail formalny

• Adresat: kierowany do pracodawcy, urzędu, redakcji gazet lub innej osoby, z którą nie pozostajesz w prywatnej relacji.
• Styl: rygorystycznie formalny, bez języka potocznego i skrótów.
• Zwrot otwierający: np. Dear Mr/Ms Smith, lub Dear Sir or Madam,.
• Zwrot zamykający: zwrot Yours sincerely, (gdy znamy nazwisko adresata) lub Yours faithfully, (gdy rozpoczynaliśmy od Dear Sir or Madam).

Pełny przewodnik: E-mail formalny na maturze z angielskiego

Artykuł publicystyczny

• Funkcja: tekst przeznaczony do publikacji w prasie, internecie lub biuletynie szkolnym, łączący cechy opisu, sprawozdania i komentarza.
• Tytuł: obowiązkowy, oryginalny i przyciągający uwagę czytelnika.
• Styl: bardzo angażujący, ciekawy, lecz pozbawiony zbyt potocznego słownictwa; mile widziane są celne pytania retoryczne.

Zwroty przydatne do pisania – wszystkie formy

Niezależnie od wybranej formy wypowiedzi, bogate słownictwo i poniższe zwroty pomogą Ci zdobyć maksymalną liczbę punktów za zakres środków językowych.

Wyrażanie opinii

• In my opinion, / In my view, / I strongly believe that… – moim zdaniem / moim zdaniem / głęboko wierzę, że…
• As far as I’m concerned, / From my perspective, – jeśli o mnie chodzi / z mojej perspektywy
• Personally, I think / feel that… – osobiście uważam / czuję, że…

Uzasadnianie i podawanie przykładów

• This is because… / The main reason for this is… – dzieje się tak dlatego, że… / głównym tego powodem jest…
• For instance, / For example, / To give an example, – na przykład / na przykład / aby podać przykład
• As a result, / Consequently, / Therefore, – w rezultacie / w konsekwencji / dlatego też

Kontrast i zastrzeżenia

• However, / Nevertheless, / On the other hand, – jednakże / niemniej jednak / z drugiej strony
• Although / Even though / Despite the fact that… – chociaż / mimo że / pomimo faktu, że…
• While… / Whereas… – podczas gdy… / podczas gdy…

Dodawanie kolejnych argumentów

• Furthermore, / In addition, / What is more, – co więcej / dodatkowo / co więcej
• Not only… but also… / Besides, – nie tylko… ale również… / poza tym

Zakończenie i podsumowanie

• To sum up, / In conclusion, / All things considered, – podsumowując / na zakończenie / biorąc wszystko pod uwagę
• Taking everything into account, / Overall, – biorąc wszystko pod uwagę / ogólnie rzecz biorąc
• For all these reasons, I believe that… – z tych wszystkich powodów uważam, że…

Checklista przed oddaniem pracy – poziom podstawowy

Zanim odłożysz długopis i oddasz arkusz egzaminatorowi, dokładnie sprawdź każdy z tych punktów:

1. Liczba słów: Czy policzyłeś wyrazy? Czy praca mieści się w bezpiecznym przedziale (minimum 80 słów, najlepiej 100–150)?
2. Pełna realizacja: Czy na pewno odniosłeś się do wszystkich 4 podpunktów z polecenia?
3. Rozwinięcie treści: Czy każdy podpunkt został rozwinięty (czyli opisałeś go w co najmniej 2–3 zdaniach, zamiast rzucić jedno lakoniczne hasło)?
4. Zakaz dublowania: Czy upewniłeś się, że żaden fragment tekstu nie służy do zaliczenia dwóch różnych podpunktów jednocześnie?
5. Spójność: Czy zdania i akapity łączą się ze sobą w sposób logiczny i naturalny?
6. Słownictwo: Czy zastąpiłeś najprostsze, pospolite słowa (nice, good, very, interesting) bardziej precyzyjnymi odpowiednikami?
7. Gramatyka: Czy sprawdziłeś podstawowe konstrukcje (np. uzgodnienie podmiotu z orzeczeniem, właściwe stosowanie czasów przeszłych i teraźniejszych)?
8. Rejestr: Czy zachowujesz spójny styl w całym tekście (np. nie mieszasz języka bardzo formalnego z potocznymi skrótami)?
9. Brak wtrąceń: Czy nie użyłeś polskich nazw własnych bez żadnego wyjaśnienia po angielsku?

Najczęstsze błędy w wypowiedzi pisemnej

1. Praca za krótka (gilotyna)

„Liczyłem w głowie i wydawało mi się, że jest w porządku” – to najczęstsza przyczyna utraty punktów. Liczenie wyrazów „na oko” podczas stresu egzaminacyjnego prawie zawsze zaniża ich realną liczbę. Policz słowa fizycznie, zaznaczając je kropką na brudnopisie.

2. Realizacja „N” zamiast „O”

Zupełne pominięcie podpunktu z polecenia lub sformułowanie go w tak niejasny sposób, że egzaminator nie potrafi odczytać Twojego przekazu. Skutkuje to natychmiastowym przyznaniem 0 punktów za dany podpunkt w kryterium treści. Zawsze zadaj sobie pytanie: „Czy postronny odbiorca czułby się w pełni poinformowany po przeczytaniu mojego zdania?”

3. Jeden fragment do dwóch podpunktów

CKE wprost zakazuje zaliczania jednego i tego samego fragmentu jako realizacji dwóch różnych wymagań z polecenia. Każda wytyczna z arkusza musi mieć swoją własną, dedykowaną część tekstu.

4. Uboga leksyka przez cały tekst

„The trip was very good and very interesting. We did very nice things.” – to przepis na zaledwie 1 punkt za zakres środków językowych. Na maturze musisz pokazać bogactwo językowe: „The trip was fascinating”, „We explored the historic old town”, „It was a truly memorable experience”.

5. Odpowiadanie na pytania zamiast pisania tekstu

Pisanie pracy w formie wywiadu lub suchych odpowiedzi na pytania (np. „Yes, I like travelling.”) zamiast naturalnego, płynnego tekstu narracyjnego. Egzaminator obniży za to punkty w kryterium treści oraz spójności.

6. Mieszanie rejestrów językowych

Stosowanie potocznych skrótów takich jak gonna czy wanna w oficjalnym liście formalnym lub pisanie bardzo sztywnych fraz typu „I would like to cordially inquire…” w luźnym e-mailu do kolegi. Spójność stylistyczna jest kluczowa dla wysokiej oceny.

7. Polskie nazwy własne bez wyjaśnienia

Zapisanie w tekście zdania: „I visited Rynek Starego Miasta.” bez żadnego kontekstu. CKE traktuje to jako błąd językowy oraz potencjalny błąd spójności. Bezpieczniej napisać: „I visited the Old Town Market Square” lub „I visited a place called Rynek Starego Miasta”.

Często zadawane pytania (FAQ)

Ile dokładnie słów muszę napisać na maturze podstawowej?

Praca na poziomie podstawowym musi liczyć minimum 80 wyrazów (poniżej tego progu działa gilotyna). Rekomendowana, bezpieczna długość to 100–150 słów.

Czy mogę napisać więcej niż 150 słów?

Tak. Informator CKE nie przewiduje żadnych kar punktowych za przekroczenie górnego limitu słów na poziomie podstawowym. Unikaj jednak pisania prac powyżej 250 słów – nie zyskasz tym dodatkowych punktów, a drastycznie zwiększasz ryzyko popełnienia błędów językowych.

Co dokładnie dzieje się, gdy napiszę mniej niż 80 słów?

Egzaminator ocenia wtedy wyłącznie kryterium treści (możesz zdobyć maksymalnie 5 punktów z 12). Za spójność, zakres i poprawność otrzymujesz automatycznie 0 punktów, a błędy językowe nie są oznaczane na Twoim arkuszu.

Czy muszę realizować podpunkty z polecenia po kolei?

Nie. CKE jasno wskazuje, że zdający nie ma obowiązku zachowywania kolejności podpunktów z polecenia. Zmiana kolejności opisywanych elementów nie wpływa na ocenę końcową.

Czy błędy interpunkcyjne obniżają ocenę na poziomie podstawowym?

Nie. Błędy interpunkcyjne na poziomie podstawowym są ignorowane – nie są ani oznaczane, ani oceniane. Na poziomie rozszerzonym są już jednak brane pod uwagę przy ocenie poprawności zapisu.

Co CKE liczy jako jedno słowo?

Jako jedno słowo liczone są wszystkie znaki oddzielone spacją. Dotyczy to również form skróconych (don’t, it’s), wyrazów z łącznikiem (well-known, twenty-four) oraz adresów e-mail czy numerów telefonów. Pamiętaj, że podpis pod pracą (np. XYZ) nie jest wliczany do limitu słów.

Jakiej formy pisemnej mogę spodziewać się na poziomie podstawowym?

Zgodnie z wymaganiami CKE będzie to zawsze krótki tekst użytkowy – najczęściej e-mail lub wpis na blogu bądź forum internetowym.

Czy czas Past Perfect Continuous jest wymagany na poziomie podstawowym?

Tak. Choć wielu uczniów i nauczycieli żyje w przekonaniu, że czasy z grupy Continuous Perfect pojawiają się dopiero na poziomie rozszerzonym, Informator CKE jasno wskazuje, że znajomość i umiejętność tworzenia czasu Past Perfect Continuous (np. We have been waiting here for ages!) jest formalnie wymagana już na poziomie podstawowym.

Pełny, szczegółowy przegląd wymagań oraz przydatne porady znajdziesz w naszym kompletnym przewodniku po maturze z angielskiego.