Dział „Praca” to jeden z 14 podstawowych działów tematycznych opisanych w podstawie programowej i sprawdzanych przez CKE na maturze z języka angielskiego.
Dlaczego to słownictwo jest tak ważne? Ponieważ pojawia się niemal w każdym arkuszu:
- W zadaniach na słuchanie i czytanie (np. ogłoszenia o pracę, rozmowy kwalifikacyjne).
- W sekcji środków językowych (Use of English).
- W wypowiedzi pisemnej – tematy e-maili bardzo często dotyczą letniego zarobkowania, pracy dorywczej czy odbytych praktyk.
Poniżej zebrałem dla Ciebie najważniejsze słówka, kolokacje i zwroty. Skupimy się na tych, które powinieneś znać aktywnie – czyli umieć ich użyć we własnym tekście.
Nazwy zawodów – podstawa podstaw
Zacznijmy od tego, co w arkuszu pojawia się najczęściej. Nazwy zawodów to nie tylko słówka do zapamiętania – to też materiał do transformacji zdań i zadań z lukami w sekcji środków językowych (Use of English).
Zawody, które warto znać aktywnie, podzieliłem dla ułatwienia na cztery grupy:
Medycyna i zdrowie:
- a doctor (lekarz)
- a nurse (pielęgniarka/pielęgniarz)
- a surgeon (chirurg)
- a dentist (dentysta)
- a pharmacist (farmaceuta)
- a vet (weterynarz)
Usługi i handel:
- a chef (szef kuchni)
- a waiter / a waitress (kelner/kelnerka)
- a receptionist (recepcjonista/recepcjonistka)
- a salesperson (sprzedawca)
- a flight attendant (steward/stewardessa)
Budownictwo i technika:
- an engineer (inżynier)
- an architect (architekt)
- a plumber (hydraulik)
- an electrician (elektryk)
- a carpenter (stolarz)
- a mechanic (mechanik)
- an IT specialist (specjalista IT)
Prawo, biuro i służby publiczne:
- a lawyer / a solicitor (prawnik)
- an accountant (księgowy)
- a journalist (dziennikarz)
- a translator (tłumacz)
- a firefighter (strażak)
- a police officer (policjant)
- a pilot (pilot)
Zwróć uwagę na jeden ważny szczegół. Słowo chef (szef kuchni) to popularny false friend. Nie oznacza ono przełożonego – na określenie kierownika w pracy użyjesz słów a boss lub a manager.
Rekrutacja i aplikowanie o pracę
To słownictwo jest kluczowe zarówno dla zadań receptywnych (słuchanie, czytanie), jak i dla wypowiedzi pisemnej. Temat e-maila aplikacyjnego lub wiadomości z prośbą o informacje o wakacie to egzaminacyjny klasyk.
Najważniejsze zwroty z dziedziny rekrutacji:
- to apply for a job (ubiegać się o pracę)
- a job application (podanie o pracę)
- a CV / a résumé (życiorys zawodowy)
- a cover letter (list motywacyjny)
- a job advertisement / a job ad (ogłoszenie o pracę)
- an interview (rozmowa kwalifikacyjna)
- to be shortlisted (zostać wybranym do kolejnego etapu rekrutacji)
- to be hired (zostać zatrudnionym)
- to be rejected (zostać odrzuconym)
- a recruiter (rekruter)
- qualifications (kwalifikacje)
- requirements (wymagania)
- experience (doświadczenie)
- skills (umiejętności)
- references (referencje)
Kolokacje, które są szczególnie użyteczne w pisaniu: to meet the requirements (spełniać wymagania), to gain experience (zdobywać doświadczenie), to attend an interview (pojawić się na rozmowie kwalifikacyjnej), to submit an application (złożyć podanie).
Formy zatrudnienia – klucz do e-maili maturalnych
Zwróć na tę sekcję szczególną uwagę, ponieważ to właśnie tutaj kryje się największa wartość dodana tego wpisu. Słownictwo opisujące formy zatrudnienia – zwłaszcza prace wakacyjne, dorywcze i staże – pojawia się w poleceniach do zadań pisemnych zaskakująco często. Jeśli temat e-maila dotyczy letniego zarobkowania, te wyrazy będą Ci bezwzględnie potrzebne.
- a full-time job (praca na pełen etat)
- a part-time job (praca w niepełnym wymiarze godzin) – to słowo pojawia się w arkuszach bardzo regularnie. Pamiętaj: part-time łączymy dywizem, więc liczy się na egzaminie jako jeden wyraz.
- a seasonal job / seasonal work (praca sezonowa) – idealne określenie, gdy piszesz o pracy w sezonie letnim (gastronomia, turystyka).
- a temporary job (praca tymczasowa) – zatrudnienie na określony czas.
- a permanent job (praca stała) – zatrudnienie na czas nieokreślony.
- a fixed-term contract (umowa na czas określony)
- an internship (staż, praktyki) – często pojawia się w tematach e-maili skierowanych do młodych ludzi.
- voluntary work / volunteering (praca wolontariacka)
- to work overtime (pracować w nadgodzinach)
- to be self-employed (prowadzić własną działalność, być samozatrudnionym)
- to be made redundant (zostać zwolnionym z powodu likwidacji stanowiska) – kluczowy zwrot przy tekstach o bezrobociu.
💡 Jak to wygląda w praktyce? (Use of English)
Słownictwo z działu Praca często pojawia się w transformacjach zdań. Przykład:
The company dismissed him because they closed his department. (MADE)
He was made redundant because they closed his department.
🎯 WAŻNE! Oczami Egzaminatora CKE
Zgodnie z oficjalnym Informatorem CKE (s. 23), za ograniczony zakres środków językowych egzaminator uznaje stosowanie wyłącznie wyrazów pospolitych pozbawionych konkretnej treści – takich jak angielskie nice, good, a lot czy interesting. W tematach z działu Praca to właśnie wyrazy swoiste dla kontekstu zawodowego – np. seasonal work (praca sezonowa), internship (staż) czy fixed-term contract (umowa na czas określony) – pomagają zdobyć maksymalną ocenę w kryterium zakresu środków językowych. Chodzi o precyzję i trafność doboru słów!
Warunki pracy i środowisko zawodowe
- a salary (wynagrodzenie miesięczne) – w odróżnieniu od wages (wynagrodzenie tygodniowe lub godzinowe), salary oznacza stałą miesięczną pensję.
- a wage / wages (zarobki, płaca – zazwyczaj godzinowa lub tygodniowa)
- a raise / a pay rise (podwyżka)
- benefits (świadczenia, benefity) – np. health insurance (ubezpieczenie zdrowotne), a company car (samochód służbowy).
- working conditions (warunki pracy)
- a shift (zmiana, dyżur) – np. a night shift (nocna zmiana), a day shift (dzienna zmiana).
- to be promoted (awansować), a promotion (awans)
- to resign / to quit (zrezygnować z pracy), to hand in one’s notice (złożyć wypowiedzenie)
- to retire (przejść na emeryturę), retirement (emerytura)
- unemployment (bezrobocie), to be unemployed (być bezrobotnym)
Szybka powtórka
- Zawody: warto znać je nie tylko biernie – mogą pojawić się w transformacjach i w tematach e-maili aplikacyjnych.
- chef ≠ przełożony: chef to szef kuchni; przełożony to boss lub manager.
- Formy zatrudnienia wakacyjnego: seasonal work, part-time job, internship, temporary job – to absolutne „must-have” do wypowiedzi pisemnej.
- Kolokacje rekrutacyjne: to apply for a job, to meet the requirements, to attend an interview, to submit an application.
- Wages vs. Salary: salary (miesięczna) vs. wages (godzinowa/tygodniowa) – to subtelna różnica, którą egzaminatorzy bardzo doceniają.
FAQ
Czy słownictwo z działu Praca pojawia się w sekcji słuchania?
Tak, i to regularnie. Nagrania często przedstawiają rozmowy o pracy wakacyjnej, ogłoszenia o rekrutacji lub dialogi pracownik–pracodawca. Znajomość słów takich jak internship, shift, wages czy to be hired pozwala bezbłędnie uchwycić sens nagrania.
Czy muszę znać wszystkie nazwy zawodów po angielsku?
Nie musisz znać każdego specjalistycznego zawodu. Skoncentruj się na słownictwie z 14 działów tematycznych opisanych w podstawie programowej oraz zawodach z codziennego życia.
Work czy job – jaka jest różnica? (Matura z angielskiego)
Work w znaczeniu „praca/zatrudnienie” to rzeczownik niepoliczalny (nie ma liczby mnogiej i nie używamy przed nim przedimka a), oznaczający pracę jako czynność: I enjoy my work. Job to rzeczownik policzalny, oznaczający konkretną posadę: She got a new job. Błąd typu „a work” jest bardzo powszechny u maturzystów. Traktuje się go jako błąd leksykalny i przy dużej kumulacji potknięć obniży to Twoją ocenę w kryterium poprawności środków językowych.
Czy temat pracy może pojawić się w wypowiedzi pisemnej?
Jak najbardziej. Polecenia bardzo często dotyczą pracy wakacyjnej, praktyk lub wolontariatu. Słownictwo takie jak seasonal work, part-time job czy a cover letter jest niezwykle przydatne podczas pisania własnego e-maila.
Jak poprawnie użyć kolokacji z czasownikiem make i do w kontekście pracy?
W środowisku zawodowym użyjesz: to make a decision (podjąć decyzję), to make progress (robić postępy), to do a job (wykonywać pracę), to do business (prowadzić interesy). Zasada mówi, że make najczęściej dotyczy tworzenia i decydowania, a do – wykonywania konkretnej czynności.
Co oznacza to be made redundant i czym różni się od to be fired?
To be made redundant oznacza zwolnienie pracownika z powodów leżących po stronie firmy (np. likwidacja stanowiska, restrukturyzacja). Z kolei to be fired lub to be sacked to zwolnienie dyscyplinarne (potoczne „wylecieć z pracy” za przewinienia). Kontekst w czytance lub nagraniu często decyduje o tym, która odpowiedź jest poprawna.
Zadanie dla Ciebie
Napisz w komentarzu zdanie po angielsku opisujące, jaki rodzaj pracy wakacyjnej chciałbyś wykonywać i dlaczego – postaraj się użyć przynajmniej jednej kolokacji z dzisiejszej lekcji!
Jeśli chcesz zobaczyć, jak te słówka zastosować w praktyce – od wyboru zwrotów po budowanie spójnej wypowiedzi – sprawdź mój szczegółowy przewodnik po pisaniu e-maili.
Zapisz się do newslettera i pobierz gotowe zestawienie kolokacji maturalnych z działu Praca – bezpośrednio na swoją skrzynkę.
Chcesz opanować wszystkie słówka do matury? Przeczytaj nasz kompletny przewodnik: Jak opanować 14 działów tematycznych słownictwa na maturę z angielskiego.
