Słownictwo angielski życie rodzinne matura: kolokacje i phrasal verbs

Dział „Życie rodzinne i towarzyskie” pojawia się na egzaminie regularnie – zarówno w zadaniach słuchowych, jak i w tekstach czytanych, a przede wszystkim jako temat wypowiedzi pisemnej. Jeśli nie znasz kluczowych kolokacji opisujących relacje między ludźmi, ryzykujesz, że Twoja praca zostanie oceniona nisko za zakres środków językowych. W tym artykule zebrałem słownictwo i struktury idealnie wpisujące się w wymagania Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) dla poziomu podstawowego.

Dlaczego kolokacje relacyjne są kluczowe w Use of English?

W sekcji środków językowych (Use of English) jednym z najczęstszych typów zadań są luki sterowane (gap-fill) oraz transformacje ze słowem kluczowym (keyword transformation). Oba typy zadań sprawdzają nie tyle znajomość pojedynczych słów, ile umiejętność łączenia wyrazów w stałe związki. Oznacza to, że wpisanie samego czasownika get zamiast całego zwrotu get on well with (dobrze dogadywać się z kimś) da Ci 0 punktów – poprawność ortograficzna i gramatyczna w zadaniach otwartych musi być bezwzględna.

To zasadnicza różnica między nauką całych fraz, które realnie pomogą Ci zdać, a wkuwaniem pojedynczych, wyrwanych z kontekstu słówek.

Kolokacje opisujące relacje międzyludzkie

To najważniejsza grupa słownictwa w tym dziale. Poniższe zwroty pojawiają się w transformacjach, lukach i zadaniach ze słuchu jako stałe połączenia wyrazowe.

get on well with somebody (dobrze dogadywać się z kimś) – podstawowy zwrot opisujący pozytywną relację, często testowany jako transformacja z przymiotnikiem close (np. zamiana be close to someone na get on well with someone).
fall out with somebody (pokłócić się z kimś, zerwać kontakt) – antonim get on well with; uwaga: w transformacjach CKE ten phrasal verb bardzo często współwystępuje jako bezpośredni zamiennik dla czasownika argue lub zwrotu have an argument.
keep in touch with somebody (utrzymywać kontakt z kimś) – bardzo częsty w e-mailach; jego antonim to lose touch with somebody (stracić kontakt z kimś).
look up to somebody (podziwiać kogoś, mieć kogoś za wzór) – phrasal verb o charakterze emocjonalnym.
look down on somebody (patrzeć na kogoś z góry, pogardzać kimś) – antonim look up to.
rely on somebody (polegać na kimś) – kolokacja z przyimkiem on, często testowana w lukach.
count on somebody (liczyć na kogoś) – synonim rely on w kontekście codziennym.
have a lot in common (with somebody) (mieć dużo wspólnego z kimś) – wyjątkowo przydatny w wypowiedziach pisemnych.
drift apart (oddalić się od siebie, stopniowo tracić kontakt) – bardziej zaawansowany zwrot podnoszący ocenę zakresu środków językowych.
make up (with somebody) (pogodzić się z kimś) – phrasal verb używany w kontekście kłótni; nie mylić z make up w znaczeniu kosmetycznym.

WAŻNE! Oczami Egzaminatora CKE
Kolokacje takie jak get on well with, fall out with czy keep in touch with są w zadaniach transformacyjnych testowane poprzez wymóg użycia konkretnego phrasal verb lub przyimka.
Jeśli napiszesz get along well with zamiast get on well with – otrzymasz punkt, ponieważ to poprawny synonim (oczywiście pod warunkiem, że słowem kluczowym podanym w zadaniu nie było akurat słowo ON!).
Jeśli jednak polecenie wskazuje słowo kluczowe TOUCH, a Ty napiszesz maintain contact – mimo że to poprawne wyrażenie – otrzymasz 0 punktów, ponieważ zignorowałeś słowo kluczowe. Wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna w zadaniach otwartych Use of English – nawet drobna literówka zeruje punkt (szczegóły dotyczące tych zasad znajdziesz bezpośrednio w oficjalnych Informatorach CKE).

Uroczystości rodzinne po angielsku – słownictwo na maturę

Uroczystości to drugi filar tego działu. Nagrania egzaminacyjne oraz teksty do czytania często osadzają akcję w kontekście przyjęcia, rocznicy lub rodzinnego spotkania.

anniversary (rocznica) – rocznica ślubu lub innego wydarzenia; nie mylić z birthday (urodziny).
wedding ceremony (ceremonia ślubna).
wedding reception (przyjęcie weselne) – zabawa/przyjęcie po samej ceremonii.
engagement (zaręczyny) – warto znać też zwrot to get engaged (zaręczyć się).
reunion (zjazd, ponowne spotkanie) – np. family reunion (zjazd rodzinny).
housewarming party (parapetówka, przyjęcie z okazji przeprowadzki).
farewell party (przyjęcie pożegnalne).
to celebrate (świętować) – kolokacja: celebrate an anniversary/birthday.
to propose a toast (wznieść toast).
to give somebody a gift/present (wręczyć komuś prezent) – uwaga: give a present jest poprawne, natomiast kalka make a present to częsty błąd kolokacyjny.

Czas wolny i kontakty towarzyskie – przydatne zwroty

hang out with somebody (spędzać czas z kimś, kręcić się razem) – styl nieformalny, idealny do e-maili i wpisów na blogu.
catch up with somebody (nadrobić zaległości w rozmowie z kimś).
go out with somebody (wychodzić z kimś, chodzić z kimś) – kontekst zarówno towarzyski, jak i romantyczny.
throw/host a party (wydać przyjęcie) – throw jest bardziej potoczne, a host – bardziej formalne.
turn up (pojawić się, zjawić się) – np. He turned up an hour late. (Zjawił się godzinę po czasie).
drop by / drop in (wpaść do kogoś, odwiedzić kogoś bez zapowiedzi).
be in good company (być w dobrym towarzystwie).
spend quality time (with somebody) (spędzać wartościowy czas razem).
socialize (utrzymywać kontakty towarzyskie, być towarzyskim).

Phrasal verbs z działu „Życie rodzinne i towarzyskie”

Czasowniki złożone (phrasal verbs) są stałym elementem zadań Use of English na poziomie podstawowym. Poniżej zebrałem te, które najczęściej pojawiają się w arkuszach:

bring up a child (wychować dziecko) – nie mylić z grow up (dorastać).
grow up (dorastać, np. o dziecku).
take after somebody (być podobnym do kogoś, odziedziczyć cechy) – np. She takes after her mother. (Ona jest podobna do swojej matki).
get along with somebody (dogadywać się z kimś) – synonim get on well with.
split up (with somebody) (rozstać się z kimś, rozejść się).
make up (with somebody) (pogodzić się z kimś po kłótni).
look after somebody (opiekować się kimś).
move out (wyprowadzić się).
move in (with somebody) (wprowadzić się do kogoś).
settle down (ustatkować się, założyć rodzinę).

Wyrażenia opisujące strukturę i więzi rodzinne

close-knit family (zżyta rodzina) – wyraz złożony pisany z dywizem; na maturze CKE liczy go jako jedno słowo.
nuclear family (rodzina nuklearna, tj. rodzice i dzieci).
extended family (rodzina rozszerzona, wielopokoleniowa).
single-parent family (rodzina niepełna).
sibling (brat lub siostra; jedno z rodzeństwa).
only child (jedynak/jedynaczka).
relative / relation (krewny/krewna) – obie formy są poprawne.
bond (więź) – np. a strong bond between siblings (silna więź między rodzeństwem).
supportive (wspierający) – np. a supportive family (wspierająca rodzina).
overprotective (nadmiernie opiekuńczy).

Szybka powtórka

Najważniejsze zwroty relacyjne: get on well with, fall out with, keep in touch with, lose touch with, look up to, look down on, rely on, drift apart, make up with.
Uroczystości: anniversary, wedding reception, engagement, reunion, housewarming party, farewell party.
Phrasal verbs opisujące relacje: bring up, grow up, take after, split up, settle down, look after.
Wyrazy złożone pisane z dywizem (close-knit, single-parent) liczą się jako jedno słowo w limicie wyrazowym wypowiedzi pisemnej.
W transformacjach Use of English liczy się precyzja: zły przyimek, literówka lub brak obowiązkowego słowa kluczowego oznacza automatycznie 0 punktów za dane zadanie.

FAQ – Życie rodzinne i towarzyskie na maturze

Czy phrasal verbs z tego działu pojawiają się w lukach sterowanych?

Tak, regularnie. Najczęściej testowane zwroty to get on well with, fall out with oraz keep in touch with. Warto znać je jako całe jednostki leksykalne wraz z przyimkami, a nie tylko jako pojedyncze czasowniki w formie bazowej.

Jak odróżnić anniversary od birthday w zadaniach słuchowych?

Anniversary (rocznica) dotyczy dowolnego ważnego wydarzenia, które powtarza się co roku – najczęściej ślubu lub założenia instytucji. Birthday (urodziny) dotyczy wyłącznie daty urodzin człowieka. W zadaniach słuchowych kontekst zdania zwykle jednoznacznie wskazuje, o którą opcję chodzi.

Czy sibling jest słowem wymaganym na poziomie podstawowym?

CKE nie publikuje zamkniętej listy słów, ale sibling pojawia się w tekstach autentycznych na poziomie B1 i B1+, więc należy je znać przynajmniej biernie (do rozumienia). Aktywne użycie tego wyrazu w wypowiedzi pisemnej świetnie podnosi ocenę za zakres środków językowych.

Co oznacza close-knit family i jak używać tego zwrotu?

Close-knit to przymiotnik złożony, a całe wyrażenie close-knit family (zżyta rodzina) opisuje rodzinę, której członkowie są ze sobą silnie związani emocjonalnie. Użycie go w e-mailu lub wpisie na blogu zamiast pospolitego nice family to świetny sposób na pokazanie bogatszego słownictwa.

Czy make up może znaczyć zarówno makijaż, jak i pogodzenie się?

Tak – w języku angielskim te same słowa często pełnią różne funkcje w zależności od kontekstu. Jako rzeczownik (często pisany z dywizem: make-up) oznacza kosmetyki/makijaż. Jako phrasal verb (make up with somebody) oznacza pogodzenie się po kłótni. O ostatecznym znaczeniu decyduje kontekst zdania.

Jak używać take after poprawnie w zdaniu?

Take after wymaga dopełnienia osobowego i nie używa się go w stronie biernej: She takes after her father (Ona jest podobna do swojego ojca). Forma her father is taken after by her jest całkowicie niepoprawna i zostanie oceniona jako błąd gramatyczny.

Czy drift apart jest wymagane na poziomie podstawowym?

Zwrot drift apart (stopniowo oddalać się od siebie) plasuje się na pograniczu poziomów B1/B2. Na egzaminie może pojawić się w tekście do czytania – warto go wtedy rozumieć. Zastosowanie go we własnym tekście to wyraźny sygnał dla egzaminatora, że swobodnie wykraczasz poza schematy, co pozytywnie wpływa na punktację.

Zadanie dla Ciebie

Napisz trzy zdania po angielsku: w pierwszym opisz kogoś, z kim dobrze się dogadujesz (get on well with), w drugim kogoś, z kim się oddaliliście (drifted apart), a w trzecim wspomnij rodzinną uroczystość, używając słowa anniversary lub reunion. Podziel się nimi w komentarzu!

Chcesz dostawać gotowe zestawy słownictwa do każdego z 14 działów tematycznych CKE, wraz z przykładowymi transformacjami? Zapisz się do mojego newslettera – wysyłam konkretne materiały do ćwiczeń, bez zbędnego wypełniacza.

Chcesz opanować wszystkie słówka do matury? Przeczytaj nasz kompletny przewodnik: Jak opanować 14 działów tematycznych słownictwa na maturę z angielskiego.