Słownictwo z działu „Zdrowie” – choroby, objawy i leczenie na maturze z angielskiego

Dział „Zdrowie” (ang. health) należy do tych, które wracają w arkuszu regularnie – zarówno w nagraniach słuchowych, jak i w zadaniach z czytania oraz w tematach wypowiedzi pisemnej. Jeśli nie wiesz, czym różni się pain od ache, albo kiedy użyć sore, a kiedy hurt, możesz stracić punkty nawet wtedy, gdy treść twojej odpowiedzi jest merytorycznie trafna. W tym wpisie daję ci konkretne narzędzia: listy słówek w formie czytelnych tabel, gotowe kolokacje i dialogi, które świetnie sprawdzą się na egzaminie.

Pain, ache, hurt, sore – jaka jest różnica?

To najważniejszy punkt całego działu. CKE chętnie stosuje te słowa jako dystraktory w zadaniach wielokrotnego wyboru, a w wypracowaniach nieprawidłowe użycie od razu rzuca się w oczy egzaminatorowi i wpływa na ocenę z zakresu środków językowych.

Pain (ból – rzeczownik) to ogólne określenie bólu, używane w każdym kontekście. Mówisz o bólu jako zjawisku albo o jego konkretnym epizodzie. Przykłady:

• I have a pain in my chest. (Mam ból w klatce piersiowej.)
• The pain was unbearable. (Ból był nie do zniesienia.)

Ache (ból tępy, ciągły – rzeczownik i czasownik) opisuje ból przewlekły, tępy, nękający. Co ważne, ache tworzy stałe złożenia z częściami ciała – i tylko z kilkoma konkretnymi:

• headache (ból głowy)
• stomachache (ból brzucha)
• backache (ból pleców)
• toothache (ból zęba)
• earache (ból ucha)

💡 Warto zapamiętać:

W języku angielskim gardło zawsze jest sore – połączenie throatache po prostu nie istnieje i zostanie uznane za błąd!

Jako czasownik ache stosujemy tak: My back aches after sitting all day. (Plecy mnie bolą po całym dniu siedzenia.)

Hurt (boleć, ranić – czasownik) wyraża odczuwanie bólu jako czynność lub skutek urazu. Dwie podstawowe konstrukcje:

• My leg hurts. (Noga mnie boli.) – podmiotem jest część ciała.
• I hurt my knee. (Uraziłem/stłukłem sobie kolano. / Zraniłem się w kolano.) – podmiotem jest osoba; znaczenie bliskie „zrobić sobie krzywdę”.

⚠️ BŁĄD MATURALNY:

Słowo hurt nie oznacza „skręcić”! Jeśli chcesz powiedzieć „skręciłem kolano”, musisz użyć precyzyjnego czasownika sprain lub twist (I sprained my knee). Podanie na egzaminie kalki typu „I hurt my ankle” jako tłumaczenia dla „skręciłem kostkę” może kosztować cię utratę punktów.

Sore (obolały, bolesny – przymiotnik) opisuje stan powierzchni ciała lub mięśni – wrażliwość na dotyk, podrażnienie, stan zapalny. Klasyczne konteksty:

• a sore throat (ból gardła, obolałe gardło)
• My muscles are sore after the workout. (Mięśnie są obolałe po treningu.)
• sore eyes (podrażnione, zmęczone oczy)

Kluczowa różnica między sore a ache: sore dotyczy wrażliwości na dotyk i stanu powierzchniowego, natomiast ache – bólu tępego, wewnętrznego. Sore throat to podrażnione gardło, które boli przy przełykaniu; aching throat brzmiałoby dla native speakera zupełnie niepoprawnie.

Objawy chorób – słownictwo do zadań słuchowych i czytania

Nagrania i teksty CKE często opisują stan zdrowia bohatera lub rozmowę u lekarza. Musisz rozumieć te słowa biernie (przydadzą się w zadaniach ze słuchu i czytania) oraz umieć ich użyć aktywnie w e-mailu lub wpisie na blogu.

Objawy ogólne

Urazy i dolegliwości

Choroby – nazwy, których wymaga podstawa programowa CKE

Wszystkie poniższe jednostki chorobowe musisz bezbłędnie kojarzyć. Pamiętaj o poprawnej pisowni!

Szukasz szerszej, codziennej listy chorób i dolegliwości (niekoniecznie pod kątem matury)? Zobacz: Choroby po angielsku.

U lekarza – gotowe zwroty i dialog

Maturzyści często muszą opisać wizytę u lekarza w e-mailu do znajomego albo odpowiedzieć na pytania z nagrania przedstawiającego rozmowę w gabinecie. Poniższe zwroty ułatwią ci oba te zadania.

Praktyczny dialog w gabinecie lekarskim

• I have been feeling unwell / under the weather for two days. (Od dwóch dni czuję się źle / niedobrze.)
• I think I might have caught a cold. (Chyba się przeziębiłem/-am.)
• I’ve been running a high temperature. (Mam wysoką temperaturę.)
• I can’t stop coughing. (Nie mogę przestać kaszleć.)
• It hurts when I swallow. (Boli mnie przy przełykaniu.)
• How long have you had these symptoms? (Od jak dawna masz te objawy?)
• Have you taken any medication? (Czy brałeś/-aś jakieś leki?)
• Do you have any allergies? (Czy masz jakieś alergie?)
• I’m going to prescribe you some antibiotics. (Przepiszę ci antybiotyki.)
• You should take one tablet three times a day. (Powinieneś/-naś brać jedną tabletkę trzy razy dziennie.)
• I recommend you take a few days off. (Zalecam ci kilka dni odpoczynku.)

Miejsca i specjaliści

• GP / general practitioner – lekarz pierwszego kontaktu / lekarz rodzinny
• specialist – specjalista
• emergency room / A&E – izba przyjęć / oddział ratunkowy (w brytyjskiej odmianie języka angielskiego skrót oznacza Accident and Emergency)
• outpatient clinic – przychodnia
• pharmacy / chemist’s – apteka
• prescription – recepta
• sick leave – zwolnienie lekarskie
• check-up / medical examination – badanie kontrolne

Leczenie i leki – kolokacje kluczowe w zadaniach otwartych

W zadaniach typu Use of English (np. tłumaczenie fragmentów zdań lub uzupełnianie luk) liczy się znajomość naturalnych połączeń wyrazowych (kolokacji).

Kolokacje z czasownikiem take (brać):

• take medication / medicine (brać leki)
• take a painkiller (wziąć środek przeciwbólowy)
• take antibiotics (brać antybiotyki)
• take a pill / tablet (wziąć tabletkę)

Kolokacje z czasownikami give oraz prescribe:

• prescribe medication (przepisać leki)
• give an injection (podać zastrzyk)

Inne przydatne pojęcia medyczne:

• antibiotic (antybiotyk)
• ointment (maść)
• drops (krople – np. eye drops, ear drops)
• plaster (brytyjski plaster opatrunkowy) / Band-Aid (amerykański plaster – pierwotnie nazwa własna)
• bandage (bandaż)
• recovery (powrót do zdrowia, rekonwalescencja)
• treatment (leczenie)
• side effects (skutki uboczne)
• dose (dawka)
• overdose (przedawkowanie)

⚠️ FALSY PRZYJACIEL (FALSE FRIEND):

Słowo surgery oznacza operację lub zabieg chirurgiczny, ale w brytyjskiej angielszczyźnie to także… gabinet lekarski lub przychodnia (np. the doctor’s surgery). CKE uwielbia wykorzystywać to znaczenie jako pułapkę w zadaniach z czytania! Upewnij się, że nie przetłumaczysz zdania „I went to the doctor’s surgery” jako „Poszedłem na operację lekarza”.

Phrasal verbs w kontekście zdrowia

Czasowniki złożone (phrasal verbs) to absolutny game-changer na maturze. Choć podstawa programowa wprost wymaga tylko kilku podstawowych zwrotów, użycie poniższych phrasals w wypracowaniu to genialny i sprawdzony sposób na zdobycie maksymalnych 3 pkt w kryterium Zakresu środków językowych, gdzie premiowane jest bogate i precyzyjne słownictwo.

• come down with – zachorować na coś (np. I’ve come down with the flu – zachorowałem na grypę)
• get over – wyleczyć się z, dojść do siebie (np. It took me a week to get over the cold – tydzień zajęło mi wyleczenie się z przeziębienia)
• pass out – zemdleć
• throw up – zwymiotować (zwrot potoczny)
• break out in – dostać nagle wysypki, pokryć się czymś (np. She broke out in a rash – dostała wysypki)
• build up – wzmacniać (np. build up your immune system – wzmacniać układ odpornościowy)
• cut down on – ograniczyć spożycie czegoś (np. cut down on sugar – ograniczyć cukier)
• look after oneself – dbać o siebie / opiekować się sobą

Zdrowy tryb życia – słownictwo do wypowiedzi pisemnej

Tematy dotyczące zdrowego stylu życia (healthy lifestyle) regularnie pojawiają się jako punkty do rozwinięcia w e-mailu lub we wpisie na blogu. Te zwroty pomogą ci rozwinąć wymagane przez CKE podpunkty polecenia:

• balanced diet (zbilansowana dieta)
• regular exercise (regularna aktywność fizyczna)
• hydration / stay hydrated (nawodnienie / nawadniać organizm)
• mental health (zdrowie psychiczne)
• well-being (dobrostan, ogólne dobre samopoczucie)
• stress management (radzenie sobie ze stresem)
• sleep deprivation (niedobór snu)
• sedentary lifestyle (siedzący tryb życia)
• immune system (układ odpornościowy)
• prevention (profilaktyka)
• vaccination / vaccine (szczepienie / szczepionka)
• check-up (badanie profilaktyczne)

⚠️ OCZAMI EGZAMINATORA CKE:

Kryteria oceniania ortografii zależą od sekcji arkusza! Zapamiętaj tę kluczową różnicę:

1. W zadaniach otwartych ze Środków Językowych (Use of English): Wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna. Błąd literowy w słowie (np. temperatur zamiast temperature, headche zamiast headache, presciption zamiast prescription) skutkuje przyznaniem 0 pkt za dany element, nawet jeśli egzaminator domyśla się, o co ci chodziło!
2. W zadaniach otwartych ze Słuchania i Czytania: Drobne błędy ortograficzne są dopuszczalne, o ile nie zmieniają znaczenia wyrazu na inne istniejące słowo (np. napisanie live zamiast leave zmienia znaczenie i zostanie uznane za błąd językowy, dając 0 pkt) oraz nie dotyczą słów o wysokiej frekwencji (np. liczebników czy godzin).

Ucz się tych trudnych słówek medycznych razem z ich pisownią, a nie tylko ze słuchu!

Szybka powtórka przed egzaminem

• Pain to rzeczownik (ogólny ból), ache to ból tępy i przewlekły łączący się z konkretnymi częściami ciała (headache, stomachache), hurt to czasownik (boleć, ranić), a sore to przymiotnik (obolały, wrażliwy na dotyk, np. sore throat).
• Do zgłaszania objawów trwających od jakiegoś czasu używaj czasu Present Perfect Continuous (wymaganego na poziomie podstawowym): I’ve been feeling unwell since Monday (od poniedziałku źle się czuję).
• Zapamiętaj kolokację take medication (brać leki) – nigdy nie kalkuj polskiego „pić leki” jako „drink medication”.
• Czasownik złożony come down with something (zachorować na coś) to bezpieczny i wysoko punktowany wybór w e-mailu o chorobie.
• Surgery w tekstach brytyjskich może oznaczać gabinet lekarski lub przychodnię – uważaj na tę pułapkę przy zadaniach z czytania!
• Słowa o tematyce zdrowotnej w nagraniach CKE są często parafrazowane: zamiast high temperature usłyszysz fever, zamiast painkiller – pain relief medication. Ucz się synonimów!

FAQ – najczęstsze pytania uczniów

Czym różni się ill od sick w języku angielskim?

W brytyjskiej odmianie języka angielskiego ill to ogólne określenie złego stanu zdrowia (I feel ill – czuję się chory), natomiast sick najczęściej odnosi się bezpośrednio do mdłości lub wymiotowania (I feel sick – niedobrze mi / chce mi się wymiotować). W amerykańskiej odmianie sick pełni funkcję ogólną, tożsamą z brytyjskim ill. Na maturze dominuje standard brytyjski, więc bezpieczniej używać słowa ill przy opisie ogólnego złego samopoczucia.

Jak napisać po angielsku, że ktoś jest na zwolnieniu lekarskim?

Prawidłowa kolokacja to be on sick leave (być na zwolnieniu lekarskim). Przykład: She’s been on sick leave for a week because of a severe bout of flu (jest na zwolnieniu od tygodnia z powodu ciężkiego ataku grypy). Unikaj dosłownego tłumaczenia „medical leave” – to język korporacyjny, rzadko stosowany w kontekście szkolnym czy szkolno-maturalnym.

Czy słowa disease i illness znaczą to samo?

Oba oznaczają chorobę, ale z nieco innym akcentem merytorycznym. Disease to choroba jako konkretna jednostka chorobowa, zdefiniowany stan medyczny (np. heart disease – choroba serca, infectious disease – choroba zakaźna). Illness to choroba jako subiektywne doświadczenie złego samopoczucia i osłabienia organizmu, dlatego częściej pojawia się w kontekście osobistym: She missed school due to illness (opuściła szkołę z powodu choroby). Warto też znać trzecią opcję: condition – neutralne, medyczne określenie stanu zdrowia, które CKE chętnie stosuje w tekstach do czytania: a chronic condition (przewlekła choroba / stan przewlekły).

Jak opisać w e-mailu, że ktoś doznał urazu sportowego?

Najlepiej użyć konstrukcji z czasownikami injure lub sprain. Przykłady: I injured my knee during a match (skontuzjowałem kolano podczas meczu), She sprained her ankle (skręciła kostkę). Unikaj wyrazu wound przy urazach sportowych – wound (rana) odnosi się przede wszystkim do głębokich ran ciętych, kłutych lub powojennych, a nie do mechanicznych kontuzji na boisku.

Jakie objawy najczęściej pojawiają się w nagraniach maturalnych?

Na podstawie oficjalnych arkuszy CKE do zadań słuchowych najczęściej powracają: fever / high temperature, sore throat, cough, dizziness, food poisoning oraz ogólny kontekst wizyty u lekarza rodzinnego, który wypisuje receptę (prescription) i zaleca odpoczynek (take a few days off).

Jak powiedzieć po angielsku, że „wyzdrowiałem”?

Masz kilka naturalnych opcji do wyboru: I’ve recovered (wyzdrowiałem – bardziej oficjalne), I’ve got better (poczułem się lepiej – potoczne), I’m feeling much better now (czuję się teraz o wiele lepiej) lub świetny phrasal verb: I’ve got over the illness (wyszedłem z choroby / uporałem się z chorobą). Na maturze każde z tych sformułowań zostanie ocenione pozytywnie.

Twoje zadanie domowe

Napisz e-mail do kolegi z Anglii. Wyjaśnij w nim, że w tym tygodniu byłeś chory, opisz dwa objawy, wspomnij, co przepisał ci lekarz i napisz, kiedy spodziewasz się wrócić do zdrowia.

• Długość wypowiedzi powinna wynosić od 100 do 150 słów.

⚠️ UWAGA NA LIMIT SŁÓW (GILOTYNA WYRAZOWA CKE):

Oficjalny limit słów dla e-maila na poziomie podstawowym to 100-150 wyrazów. Trzymaj się tego przedziału! Pamiętaj, że jeśli twoja wypowiedź będzie zawierać mniej niż 80 wyrazów, praca zostanie oceniona wyłącznie w kryterium treści (maksymalnie 5 pkt). W pozostałych kryteriach (Spójność i logika, Zakres środków, Poprawność środków) egzaminator ma obowiązek przyznać ci automatycznie 0 pkt! Warto pilnować tej granicy, aby nie stracić bezsensownie aż 7 cennych punktów.

Chcesz opanować wszystkie słówka do matury? Przeczytaj nasz kompletny przewodnik: Jak opanować 14 działów tematycznych słownictwa na maturę z angielskiego.

Wpis zaktualizowany: lipiec 2026.

Inne przydatne artykuły

• Fiszki do angielskiego — jak je robić, żeby naprawdę zapamiętywać słowa
• Idiomy angielskie – lista, znaczenie i przykłady
• Kolokacje angielskie – lista, przykłady i najczęstsze błędy
• Fałszywi przyjaciele (false friends) – słówka-pułapki na maturze z angielskiego
• Słownictwo z działu „Państwo i społeczeństwo” na maturę z angielskiego – polityka, prawo i przestępczość

✨ Jeśli ten artykuł był dla Ciebie pomocny:

✓ podeślij go komuś, komu też może się przydać
✓ albo udostępnij dalej — dzięki temu więcej osób może na niego trafić

Udostępnij jednym kliknięciem:👇