Dział „Nauka i technika” pojawia się w arkuszu maturalnym regularnie – zarówno w zadaniach na rozumienie ze słuchu i rozumienie tekstów pisanych, jak i w wypowiedzi pisemnej. Problem polega jednak na tym, że większość maturzystów zna jedynie bardzo ogólne słownictwo z tego obszaru. Często brakuje im precyzji przy opisywaniu konkretnej awarii telefonu bądź usterki komputera, a także przy rozróżnianiu zbliżonych terminów technicznych.
W tym wpisie zebrałem słownictwo, które faktycznie pojawia się w arkuszach CKE – ze szczególnym uwzględnieniem leksyki związanej z awariami i usterkami. To właśnie te słówka najczęściej decydują o ostatecznej punktacji w zadaniach otwartych Use of English oraz w Twoim e-mailu na maturze podstawowej!
Dlaczego dział „Nauka i technika” bywa trudny na maturze?
Egzaminatorzy z Centralnej Komisji Egzaminacyjnej nie pytają o nazwy odległych galaktyk ani o skomplikowane wzory chemiczne. Skupiają się na języku codziennego użytku: opisie działania urządzeń, rozwiązywaniu problemów technicznych oraz komunikacji w świecie cyfrowym. Oznacza to, że maturzysta przystępujący do poziomu podstawowego (CEFR: B1) musi sprawnie posługiwać się zarówno kluczowymi rzeczownikami (software – oprogramowanie, hardware – sprzęt), jak i czasownikami opisującymi stany oraz procesy (to freeze – zawiesić się/zamarznąć, to update – aktualizować).
Drugim wyzwaniem jest pisanie e-maili o awariach (np. e-maila reklamacyjnego). Polecenie typu: „napisz do sklepu internetowego, że zakupiony laptop przestał działać i poproś o jego naprawę” wymaga precyzyjnego słownictwa technicznego. Niedobór precyzyjnego słownictwa bezpośrednio przekłada się na niższą punktację w kryterium zakresu środków językowych (gdzie do zdobycia są maksymalnie 3 punkty).
Urządzenia i sprzęt – podstawowe rzeczowniki
Poniższe słówka tworzą fundament działu. Musisz znać je na tyle dobrze, aby swobodnie i bez błędu ortograficznego użyć ich w zdaniach:
- laptop (laptop) / desktop computer (komputer stacjonarny)
- tablet (tablet)
- smartphone (smartfon) / mobile phone (telefon komórkowy)
- charger (ładowarka)
- headphones (słuchawki nauszne) / earphones (słuchawki douszne)
- screen (ekran) / display (wyświetlacz)
- keyboard (klawiatura) / mouse (mysz komputerowa)
- cable (kabel) / wire (przewód)
- battery (bateria) / power bank (powerbank)
- printer (drukarka) / scanner (skaner)
- router (router) / modem (modem)
Internet i media społecznościowe
Ta grupa leksykalna pojawia się najczęściej w zadaniach na rozumienie ze słuchu oraz w tematach wypowiedzi pisemnych dotyczących spędzania czasu wolnego.
- to go online (połączyć się z internetem)
- to browse the internet / to surf the web (przeglądać internet)
- to download (pobierać) / to upload (przesyłać, wgrywać na serwer)
- to stream (odtwarzać strumieniowo, oglądać na żywo)
- social media (media społecznościowe)
- to post / to share (publikować / udostępniać)
- to follow (obserwować profil)
- a profile (profil) / an account (konto)
- privacy settings (ustawienia prywatności)
- Wi-Fi connection (połączenie Wi-Fi)
- internet connection speed (prędkość łącza internetowego)
- password (hasło) / username (nazwa użytkownika)
⚠️ PUŁAPKA CKE: Uważaj na słowo „data”!
W języku angielskim rzeczownik data (dane) jest niepoliczalny w znaczeniu ogólnym. Oznacza to, że:
- Nigdy nie dodajemy do niego końcówki -s (forma datas to rażący błąd!).
- Łączymy go z czasownikiem w liczbie pojedynczej, np. The data is secure. (Dane są bezpieczne).
Oprogramowanie i aplikacje
- software (oprogramowanie) – uwaga: rzeczownik niepoliczalny! Nie mówimy „softwares”.
- app / application (aplikacja)
- to install (instalować) / to uninstall (odinstalowywać)
- to update (aktualizować) / an update (aktualizacja)
- to back up (tworzyć kopię zapasową) / a backup (kopia zapasowa)
- to save (zapisywać) / to delete (usuwać)
- to copy (kopiować) / to paste (wklejać)
- a file (plik) / a folder (folder)
- a virus (wirus) / malware (złośliwe oprogramowanie)
- antivirus software (oprogramowanie antywirusowe)
- operating system (system operacyjny)
Awarie i usterki – najważniejsza leksyka egzaminacyjna
To najważniejsza sekcja tego poradnika. W tym miejscu zdający najczęściej tracą punkty za zakres środków językowych, uparcie używając uproszczonego sformułowania it doesn’t work (to nie działa) zamiast precyzyjnych czasowników.
Czasowniki opisujące awarie:
- to break down (zepsuć się, przestać działać – najczęściej o pojazdach i sprzęcie mechanicznym/elektronicznym) – np. My laptop broke down in the middle of an important presentation. (Mój laptop zepsuł się w trakcie ważnej prezentacji).
- to crash (zawiesić się i nagle wyłączyć – o programie, aplikacji lub systemie operacyjnym) – np. The app crashed and I lost all my data. (Aplikacja się zawiesiła i nagle zamknęła, przez co straciłem wszystkie dane).
- to freeze (zawiesić się, „zamrozić obraz”, przestać reagować na dotyk i kliknięcia) – np. My phone keeps freezing when I open that game. (Mój telefon ciągle się zawiesza i obraz zamarza, gdy otwieram tę grę).
- to overheat (przegrzewać się) – np. The tablet overheats after just thirty minutes of use. (Tablet przegrzewa się już po trzydziestu minutach użytkowania).
- to run out of battery (rozładować się, wyczerpać baterię) – np. My phone ran out of battery during the trip. (Mój telefon rozładował się podczas wyjazdu). Wskazówka maturalna: w e-mailu możesz też użyć bardzo naturalnego, potocznego zwrotu: My phone died (mój telefon padł).
- to stop working (przestać działać) – bezpieczny zamiennik, gdy brakuje precyzyjniejszego czasownika.
Rzeczowniki i wyrażenia opisujące uszkodzenia:
- a fault (usterka, wada techniczna) / a defect (defekt, wada fabryczna)
- a glitch (drobny błąd w oprogramowaniu, przejściowe zakłócenie)
- a malfunction (awaria, nieprawidłowe funkcjonowanie urządzenia)
- a technical issue / a technical problem (problem techniczny)
- a crack (pęknięcie – np. ekranu) – w zdaniach często używa się formy przymiotnikowej: I have a cracked screen (mam pęknięty ekran).
- a scratch (zarysowanie) – analogicznie: a scratched casing (porysowana obudowa).
- a damaged screen (uszkodzony ekran)
- a loose connection (luźne połączenie, np. kabla w porcie)
- an error message (komunikat o błędzie)
✉️ Gotowe zdania do e-maila reklamacyjnego na maturze
Jeśli w zadaniu pisemnym musisz zgłosić usterkę, użyj poniższych, świetnie ocenianych przez egzaminatorów kolokacji:
- I am writing to report a problem with the laptop I bought in your shop. (Piszę, aby zgłosić problem z laptopem, który kupiłem w Państwa sklepie).
- The device is still under warranty, so I would like to request a repair. (Urządzenie jest nadal na gwarancji, dlatego chciałbym poprosić o naprawę).
- Since the screen is severely cracked, I want to ask for a replacement. (Ponieważ ekran jest mocno pęknięty, chciałbym poprosić o wymianę sprzętu na nowy).
- I tried to contact customer service yesterday, but nobody answered. (Próbowałem wczoraj skontaktować się z biurem obsługi klienta, lecz nikt nie odpowiadał).
Nauka i odkrycia naukowe
Ta część słownictwa przyda Ci się przede wszystkim podczas czytania dłuższych artykułów popularnonaukowych w arkuszu.
- a scientist (naukowiec) / a researcher (badacz)
- an experiment (eksperyment)
- a discovery (odkrycie) / an invention (wynalazek)
- to discover (odkryć) / to invent (wynaleźć)
- artificial intelligence (sztuczna inteligencja)
- robotics (robotyka)
- space exploration (eksploracja kosmosu)
- a satellite (satelita)
- a drone (dron)
- genetic engineering (inżynieria genetyczna – słówko o wyższym stopniu trudności)
- a laboratory / a lab (laboratorium / forma skrócona)
⚠️ PUŁAPKA CKE: Rzeczownik „research”!
Słowo research (badania / badanie naukowe) jest w języku angielskim niepoliczalne.
- Nie wolno pisać researches!
- Jeśli chcesz powiedzieć „przeprowadzić badania”, użyj poprawnej kolokacji: to do research lub to carry out research.
BĄDŹ CZUJNY! Oczami Egzaminatora CKE
W sekcji Use of English (środki językowe) każde zadanie otwarte – luka, transformacja, słowotwórstwo – wymaga pełnej poprawności ortograficznej. Jeden błąd literowy w słowie technicznym (np. zapisanie software jako sofware) oznacza automatycznie 0 punktów za cały dany przykład.
Wskazówka – odetchnij z ulgą: Na poziomie podstawowym (PP) błędy interpunkcyjne (np. brak przecinka) są całkowicie ignorowane przez egzaminatorów i nie obniżają oceny z Poprawności Środków Językowych! Mimo to warto dbać o estetykę tekstu.
Słowotwórstwo w dziale Nauka i technika
Zadania ze słowotwórstwa sprawdzają umiejętność przekształcania części mowy. Poniższe rodziny słów to absolutny klasyk na poziomie podstawowym:
- technology (technologia) → technological (technologiczny) → technologically (technologicznie)
- science (nauka) → scientific (naukowy) → scientist (naukowiec)
- connect (łączyć) → connection (połączenie) → connected (połączony)
- invent (wynaleźć) → invention (wynalazek) → inventor (wynalazca)
- discover (odkryć) → discovery (odkrycie) → discoverer (odkrywca)
- use (używać) → user (użytkownik) → useful (przydatny) → useless (bezużyteczny)
- digital (cyfrowy) → digitally (cyfrowo)(Uwaga: czasownik „to digitise” – digitalizować – wykracza poza poziom podstawowy i jest wymagany dopiero na rozszerzeniu).
Szybka powtórka najważniejszych faktów
- Awarie: Zamiast ciągłego powtarzania it doesn’t work, używaj precyzyjnych słów: break down (sprzęt), crash (aplikacja/system), freeze (ekran przestał reagować) oraz overheat (przegrzewać się).
- Niepoliczalność: Słówka software, research oraz data są niepoliczalne. Zapomnij o formach softwares, researches i datas!
- Gilotyna wyrazowa: Pamiętaj, że Twój e-mail lub wpis na blogu musi liczyć minimum 80 słów (docelowy przedział to 100-150 wyrazów). Jeśli napiszesz mniej niż 80 słów, praca zostanie oceniona wyłącznie w kryterium treści, co oznacza, że możesz zdobyć maksymalnie 5 punktów z 12 możliwych!
- Słowa skrócone: Formy takie jak don’t, can’t czy isn’t, a także wyrazy połączone dywizem (np. well-built) są liczone przez egzaminatorów… jako jeden wyraz.
FAQ – najczęstsze pytania uczniów
Czy słownictwo z działu „Nauka i technika” pojawia się w zadaniach pisemnych na maturze podstawowej?
Tak, bardzo często. Tematy e-maili i wpisów na blogu regularnie dotyczą zakupów online (reklamacja wadliwego sprzętu), opinii o nowoczesnych aplikacjach, bezpieczeństwa w sieci czy wpływu technologii na codzienne życie.
Jak odróżnić „discover” od „invent” w zadaniach Use of English?
To klasyczna pułapka!
- To discover (odkryć) oznacza znalezienie czegoś, co już istniało w świecie przyrody, ale nikt o tym nie wiedział (np. Scientists discovered a new planet. – Naukowcy odkryli nową planetę).
- To invent (wynaleźć) oznacza stworzenie czegoś zupełnie nowego, co wcześniej nie istniało (np. Alexander Graham Bell invented the telephone. – Alexander Graham Bell wynalazł telefon).
Czy za błędne odpowiedzi w zadaniach zamkniętych CKE odejmuje punkty?
Nie. Na maturze z języka angielskiego nie ma punktów ujemnych w żadnej części egzaminu. Za błędną odpowiedź oraz za brak odpowiedzi otrzymujesz dokładnie tyle samo: 0 punktów. Dlatego zawsze warto zaznaczyć lub wpisać cokolwiek – statystycznie zwiększasz swoje szanse na sukces!
Ile trwa pisemny egzamin maturalny na poziomie podstawowym?
Egzamin trwa dokładnie 120 minut (dwie godziny), a cały arkusz opiewa na łączną pulę 60 punktów. Aby zdać egzamin, musisz uzyskać próg 30%, co oznacza zdobycie minimum 18 punktów.
Twoje zadanie domowe
Trening czyni mistrza! Napisz w komentarzu pod tym wpisem trzy zdania po angielsku, używając:
- Przynajmniej jednego czasownika z sekcji o awariach (np. to freeze, to overheat).
- Jednego wyrażenia związanego z reklamacją (np. to request a repair, to be under warranty).
Przeanalizuję Wasze odpowiedzi i dam znać, czy poprawnie ułożyliście konstrukcje!
Chcesz mieć pewność, że żadna pułapka CKE nie zaskoczy Cię na egzaminie? Zapisz się do newslettera – regularnie wysyłam sprawdzone powtórki leksykalne, schematy zadań pisemnych oraz tajne triki egzaminatorów.
Chcesz opanować wszystkie słówka do matury? Przeczytaj nasz kompletny przewodnik: Jak opanować 14 działów tematycznych słownictwa na maturę z angielskiego.
