Jeżeli zastanawiasz się, jak się uczyć, żeby się nauczyć, to jesteś we właściwym miejscu. Metoda SQ3R pomaga uporządkować naukę z podręcznika: od przeglądu rozdziału po sprawdzenie, co potrafisz odtworzyć z pamięci.
Badania z psychologii poznawczej pokazują, jak przebiega uczenie się i jakie umiejętności pomagają skuteczniej przyswajać nowe informacje i zapamiętywać je na dłużej.
Kluczowe to:
- umiejętności ukierunkowania uwagi i utrzymania koncentracji przez dłuższy czas,
- właściwe opracowanie i reinterpretacja informacji,
- zaplanowane i aktywne powtarzanie rozłożone w czasie.
Umiejętność ukierunkowania uwagi jest ważna, ponieważ spośród bodźców i informacji nieustannie napływających do Twojego mózgu musisz wybrać te, które są dla Ciebie w danej chwili ważne i które chcesz zapamiętać.
Umiejętność utrzymania koncentracji przez dłuższy czas jest ważna, ponieważ praca nad czytanym materiałem wymaga uwagi i czasu.
Opracowanie i reinterpretacja informacji: aby skutecznie przyswoić nowe informacje i zapamiętać je na dłużej, nie wystarczy skupić się na nich przez chwilę (np. ponownie przeczytać tekst lub obejrzeć materiał). Trwałemu zapamiętywaniu sprzyjają między innymi wyjaśnianie treści własnymi słowami, łączenie ich z wcześniejszą wiedzą i późniejsze odtwarzanie z pamięci (Dunlosky i in., 2013).
Zaplanowane i aktywne powtarzanie rozłożone w czasie – trwałość zapamiętania zależy między innymi od sposobu nauki oraz liczby i rozłożenia powtórek. Odstępy warto dostosować do materiału i czasu, przez który chcesz go pamiętać (Cepeda i in., 2006). Aktywna powtórka polega na próbie przypomnienia sobie informacji bez zaglądania do źródła.
Strategia uczenia się
Za chwilę poznasz strategię uczenia się nazywaną w skrócie SQ3R. Uwzględnia ona wszystkie wymienione wyżej elementy, dlatego warto ją poznać i stosować w praktyce.
Nie jest to oczywiście jedyna strategia uczenia się. Nie sprawdzi się przy każdym rodzaju materiału ani w każdej dziedzinie wiedzy. Łączy jednak elementy, których skuteczność jest dobrze udokumentowana: aktywne przypominanie (Roediger i Karpicke, 2006) oraz powtórki rozłożone w czasie (Cepeda i in., 2006). Sama strategia SQ3R jako całość jest przebadana słabiej niż jej składniki.
W nauce warto znać kilka strategii i dopasowywać je do materiału i celu.
OK. Przyjrzyjmy się teraz bliżej temu, na czym polega strategia SQ3R.
📚 Metoda SQ3R w pigułce
Szybka ściągawka: SQ3R porządkuje naukę z podręcznika: od przeglądu rozdziału po sprawdzenie, co potrafisz odtworzyć z pamięci.
| Krok | Co robisz |
|---|---|
| 1. Przejrzyj tekst (Survey) | Najpierw przeglądasz materiał. |
| 2. Pytaj (Question) | Zadajesz pytania, na które tekst ma odpowiedzieć. |
| 3. Czytaj (Read) | Czytasz i szukasz odpowiedzi. |
| 4. Przypomnij sobie (Recall) | Wydobywasz informacje z pamięci. |
| 5. Powtarzaj (Repetition) | Robisz powtórki. |
⚠️ Uwaga: przy nauce rozwiązywania zadań uzupełnij czytanie samodzielnymi ćwiczeniami. Sprawdź też, czy ta metoda pomaga Ci rozumieć tekst i odtwarzać najważniejsze informacje po przerwie.
Co to jest SQ3R?
SQ3R to akronim utworzony od angielskich nazw pięciu kroków: Survey — Przejrzyj, Question — Pytaj, Read — Czytaj, Recite — Powtarzaj, Review — Sprawdź.
SQ3R jest metodą uporządkowanej nauki z tekstu — z podręczników, skryptów czy artykułów. W jednym wstępnym badaniu (Carlston, 2011) studenci stosujący SQ3R uzyskiwali wyższe wyniki na egzaminach. Badań nad całą metodą jest jednak niewiele. Nie pozwalają one obiecać, że metoda będzie skuteczna dla każdego czytelnika i przy każdym rodzaju materiału.
Sekwencję 5 kroków zaproponował amerykański psycholog Francis P. Robinson w swojej książce „Effective Study” z 1946 roku. Jej celem jest ułatwienie zapamiętywania i rozumienia czytanego tekstu.
Strategia, mimo że ma już swoje lata, nadal jest polecana w poradnikach i na uczelniach, a jej elementy mają oparcie w badaniach nad uczeniem się. Możesz sprawdzić, czy działa u Ciebie.
Jej celem jest zaangażowanie Cię w aktywne opracowywanie informacji: wyjaśnianie treści i łączenie ich z wcześniejszą wiedzą. Ma też pomóc Ci sprawdzić, czy udało Ci się je przyswoić i zrozumieć oraz w jakim stopniu.
Oryginalne nazwy kroków to Survey, Question, Read, Recite i Review. Recite oznacza odtwarzanie treści z pamięci własnymi słowami, a Review — ponowne sprawdzenie opanowania całego materiału. W tym poradniku dodatkowo proponuję planowanie kolejnych powtórek w czasie. Skrótu 2PC2P używam, by ułatwić Ci zapamiętanie polskich nazw kroków (Przejrzyj, Pytaj, Czytaj, Przypomnij, Powtarzaj). Jeśli poświęcisz trochę czasu na wypróbowanie tej strategii, sprawdź, czy pomaga Ci rozumieć tekst i odtwarzać najważniejsze informacje po przerwie.
Strategia SQ3R składa się z pięciu kroków
Krok 1: Przejrzyj tekst (Survey)
Po co przeglądać?
- Celem jest uchwycenie ogólnego sensu i struktury tekstu.
- Określenie, co jest ważne, a co można pominąć.
- Przygotowanie do czytania.
Jak przeglądać?
- Przejrzyj książkę, rozdział, tekst lub skrypt i przyjrzyj się nagłówkom. Zwróć uwagę na wytłuszczony tekst, kluczowe pojęcia, zdjęcia, diagramy.
- Przeczytaj streszczenie na końcu rozdziału lub książki.
- Spróbuj przewidzieć, co autor będzie chciał przekazać.
Na tym etapie możesz zdecydować, czy warto dokładniej przeczytać tekst. Określ też, którym fragmentom trzeba poświęcić więcej uwagi, a które można pominąć.
Zapisz swoje przemyślenia, uwagi, a następnie przejrzyj je, aby uzyskać ogólny obraz tekstu.
Jeżeli przeglądasz rozdział z podręcznika, to poświęć na ten etap od 5 do 10 min.
Krok 2: Pytaj (Question)
Po co zadawać pytania?
- Pomoże Ci to lepiej skupić się podczas czytania.
- Wyznaczysz sobie konkretny cel (szukanie odpowiedzi) i rozbudzisz zainteresowanie tematem.
- Łatwiej przyswoisz nowe informacje.
Jak zadawać pytania?
- Na początek zadaj sobie pytanie: „Co już wiem na ten temat?”. Uczenie się polega na łączeniu nowych informacji z tymi, które już znasz. Gdy uświadomisz sobie, co już wiesz na dany temat, łatwiej przyswoisz nowe informacje.
- Następnie ponownie przejrzyj tekst, tym razem nieco dokładniej. Zadawaj sobie pytania, na które można znaleźć odpowiedzi w tekście, np.:
- Co jest najważniejsze?
- Czego nowego dowiaduję się z tego tekstu?
- Czego dokładnie chcę się dowiedzieć?
- Jak ważna jest ta informacja dla mnie?
- Dlaczego autor poświęcił tak dużo miejsca jednemu zagadnieniu, a tak mało innemu?
- Pomocne są również pytania: Co? Kto? Kiedy? Gdzie? Komu? Dlaczego? Jak? Który?
- Sprawdź, czy autor zamieścił w tekście pytania, np. na końcu rozdziału. Jeśli tak, przeczytaj je.
- Zamień nagłówki akapitów na pytania (np. „Podstawowe pojęcia dotyczące czytania” na „Jakie są podstawowe pojęcia dotyczące czytania?”).
Wybierz i zapisz pytania dotyczące najważniejszych treści
Gdy w kolejnym kroku przejdziesz do czytania tekstu, skupisz się na szukaniu odpowiedzi na zapisane pytania. Jasno określony cel pomoże Ci czytać uważniej i w większym skupieniu.
Krok 3: Czytaj – szukaj odpowiedzi (Read)
Cel czytania?
- Wyszukanie odpowiedzi na wcześniej zadane pytania.
- Przyswojenie informacji.
- Głębokie zrozumienie tekstu i refleksja nad nim.
Jak czytać?
- Czytaj aktywnie i krytycznie. Nie ograniczaj się do rozumienia słów czy zdań.
- Czytaj uważnie, aby znaleźć odpowiedzi na zadane wcześniej pytania.
- Zapisuj notatki własnymi słowami pod każdym pytaniem.
- Jeżeli nie rozumiesz jakiegoś pojęcia, przyjrzyj mu się dokładniej. Postaraj się je zrozumieć na tyle, by wyjaśnić je własnymi słowami. Jeśli to się nie udaje, prawdopodobnie nie rozumiesz go jeszcze wystarczająco dobrze.
Krok 4: Przypomnij Sobie (Recall)
(w oryginalnej wersji: Powtarzaj — Recite)
Po co przypominać sobie?
- Pomaga zapamiętać przeczytane informacje na dłużej.
- Pozwala sprawdzić, jak dobrze rozumiesz tekst.
- Pomaga Ci aktywnie pracować z tekstem i lepiej się koncentrować.
Jak wydobywać z pamięci i przypominać sobie?
Po przeczytaniu krótkiego fragmentu zamknij podręcznik i odpowiedz z pamięci na pytania z kroku 2 dotyczące tego fragmentu. Następnie sprawdź odpowiedzi, popraw błędy i uzupełnij braki. Powtarzaj ten cykl z kolejnymi fragmentami tekstu.
Aktywne przypominanie, czyli próba odtworzenia informacji z pamięci, jest jedną z lepiej udokumentowanych metod uczenia się (Roediger i Karpicke, 2006; Dunlosky i in., 2013). Dzięki temu uświadomisz sobie, ile materiału udało Ci się przyswoić i zrozumieć.
Przygotowuje Cię to również do sytuacji, w których trzeba przypomnieć sobie potrzebne informacje, np. podczas odpowiedzi ustnej czy egzaminu.
Dobrym sposobem na szybką powtórkę jest zapisanie pytań na fiszkach lub użycie aplikacji takiej jak np. Anki
Krok 5: Powtarzaj (Repetition)
(w oryginalnej wersji: Sprawdź — Review)
Cel robienia powtórek?
- Utrwalenie wiedzy na dłużej.
- Sprawdzenie, ile udało się zapamiętać.
- Uzupełnienie luk w wiedzy.
Jak robić powtórki?
Poniższe terminy to przykładowy harmonogram, a nie ustalone naukowo optimum. Dopasuj odstępy do materiału i do terminu, w którym ta wiedza będzie Ci potrzebna.
- Pierwsza – zaraz po zakończeniu sesji nauki.
- Druga – po krótkiej przerwie.
- Trzecia – pod koniec dnia.
- Czwarta – następnego dnia rano.
- Piąta – po tygodniu.
- Kolejne co kilka tygodni.
- Powtórka na dzień przed egzaminem.
Jeśli zależy Ci na trwałym zapamiętaniu, warto zastosować powtórki rozłożone w czasie (ang. spaced repetition).
Więcej na temat jak optymalnie zaplanować powtórki przeczytasz tutaj.
Podsumowanie – Jak się uczyć żeby się nauczyć
Jeśli wykorzystasz strategię SQ3R w praktyce, sprawdź, czy taki sposób pracy pomaga Ci rozumieć tekst i odtwarzać najważniejsze informacje po przerwie. Przy nauce rozwiązywania zadań uzupełnij czytanie samodzielnymi ćwiczeniami.
Poczucie skuteczności może wzmacniać motywację i zachęcać do powrotu do nauki. Z kolei brak poczucia skuteczności i zadowalających efektów może sprawić, że nauka stanie się bardzo frustrująca. Wtedy możesz zacząć jej unikać.
Czas na utrwalenie poznanych koncepcji
Czy ten wpis dostarczył Ci nowych, cennych informacji? Chcesz je zapamiętać na dłużej i móc z nich korzystać na co dzień?
Jeśli tak, możesz pobrać e-booka i mapę myśli stworzone na podstawie tego artykułu.
- E-book „Jak się uczyć żeby się nauczyć SQ3R” opisuje technikę nauki z podręczników, skryptów i artykułów.
- Wyjaśnia pięć kroków metody SQ3R (Przejrzyj, Pytaj, Czytaj, Powtarzaj, Sprawdź) i podaje praktyczne wskazówki, jak je stosować.
- Dołączona mapa myśli jest wizualnym podsumowaniem metody, co ułatwia zrozumienie i stosowanie prezentowanych technik. Może przydać się studentom, uczniom i osobom pracującym, które chcą ulepszyć swoje metody nauki.
Kupując, wesprzesz również rozwój bloga i powstawanie kolejnych map myśli związanych z budową i funkcjami mózgu.
Źródła i badania przywołane w artykule (5)
- Carlston, D. L. (2011). Benefits of student-generated note packets: A preliminary investigation of SQ3R implementation. Teaching of Psychology, 38(3), 142–146.
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
- Robinson, F. P. (1946). Effective Study. Harper & Brothers.
- Roediger, H. L., Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255.
Dowiedz się więcej na temat efektywnej nauki:
- Czy kolorowe notatki pomagają w nauce? Kolor, sketchnotki i podkreślanie
- Gubisz się w nauce? Zamień trudność w pytania: kompas zagubienia
- Jak uczyć się szybciej? Fiszki, powtórki, sen i dieta – co mówią badania
- Technika Pomodoro – jak uczyć się skuteczniej w 25-minutowych blokach?
- 4 warstwy skutecznej nauki: od ogólnego obrazu do szczegółów
[sp_easyaccordion id=”13195″]
✨ Jeśli ten artykuł był dla Ciebie pomocny:
✓ podeślij go komuś, komu też może się przydać
✓ albo udostępnij dalej — dzięki temu więcej osób może na niego trafić
Udostępnij jednym kliknięciem:👇
Cześć Bartek,
dzięki za dzielenie się wiedzą na temat skutecznych sposobów nauki na swoim blogu. Myślę, że takie informacje pomogą wielu osobom w osiągnięciu ich marzeń. Mi osobiście umiejętność skuteczniej nauki sprawiłaby wielką radość i ułatwiła realizację moich planów.
Chciałbym poprosić Cię o wyjaśnienie strategii „ćwiczenie w przypominaniu sobie”, ponieważ nie do końca ją rozumiem.
Poniżej zamieszczam własny opis tej strategi i proszę o komentarz czy to właśnie o to chodzi.
Cwiczenie w przypomnianiu informacji – polega na przypominaniu sobie informacji na różne sposoby. Np. przypomnieć sobie czego się nauczyłem.
Korzyści: utrwala wiedzę – lepiej uczę się materiału – pamiętam na dużej i łatwiej jest mi go przypomnieć, jeśli go w ten sposób powtórzę. Sprawdzenie wiedzy – sprawdzam to czego się nauczyłem i dzięki temu wiem co wiem, a czego nie wiem i łatwiej mi jest dokonać wyboru czego potrzebuję się douczyć by opanować materiał.
Proszę o wyjaśnienie jeszcze jednej kwestii na temat ćwiczenia w przypominaniu:
Problem jest w tym, że myśląc o tej strategii jako o formie sprawdzenia wiedzy odczuwam psychiczny dyskomfort i przeszkadza mi to podczas nauki za jej pomocą. Wolałbym nie musieć sprawdzać swojej wiedzy podczas przypominania sobie informacji ( w ramach powtórki).
Czy sprawdzenie wiedzy następuje w sposób celowy, czy dzieje się to przypadkowo/ przy okazji? Czy faktycznie sprawdzamy swoja wiedze podczas przypominania sobie informacji? Czy na tą strategię można patrzeć w inny sposób?
Zależy mi na tym by móc w komfortowy sposób korzystać z tej strategii, a myśląc o niej jako o strategi w której świadomie sprawdzam swoją wiedzę odczuwam dyskomfort.
Pozdrawiam,
Grzegorz
Cześć Grzegorz,
bardzo ciekawe pytanie.
Jeżeli odczuwasz psychiczny dyskomfort na samą myśl o powtarzaniu i sprawdzaniu swojej wiedzy to jest to jak najbardziej naturalne.
Dla naszych mózgów czynności takie jak ukierunkowanie uwagi a w szczególności utrzymanie jej przez dłuższy czas na jednej rzeczy (koncentracja) nie są czymś naturalnym i pochłaniają ogromne ilości zasobów energetycznych.
Do tego musisz wydobyć informacje wcześniej zakodowane w różnych obszarach mózgu i wprowadzić je do pamięci roboczej, aby stać się ich ponownie świadomym przez chwilę.
Zarówno uwaga, koncentracja i pamięć robocza są głównie związane z działaniem kory przedczołowej, która jest naszym najnowszym 'nabytkiem’ ewolucyjnym, mało wydajnym i zasobożernym.
Z perspektywy ewolucyjnej nasze mózgi nadal biegają po sawannach i walczą o przeżycie, starając się oszczędzać jak najwięcej zasobów energetycznych organizmów, które mogą być potrzebne do przetrwania.
Dlatego jest bardzo prawdopodobne, że Twój mózg wywołuje psychiczny dyskomfort, aby zniechęcić Cię do wykonywania powtórek i testowania.
Co możesz z tym zrobić?
Po pierwsze.
Nie walcz z tym. To fantastyczne, że jesteś tego świadomy. Kiedy będziesz odczuwał dyskomfort, pozwól mu być i rób swoje.
Twój dyskomfort jest prawdopodobnie tzw.’zwodniczym komunikatem Twojego mózgu’ jeżeli chcesz więcej dowiedzieć się na temat tego zagadnienia, to polecam książkę 'Zapanuj nad swoim mózgiem’ darmowy fragment znajdziesz tutaj
Po drugie.
Na etapie uczenia się (kodowania informacji) staraj się ułatwić swojemu systemowi pamięciowemu właściwe zorganizowanie informacji np. tworząc proste i szybkie mapy myśli, dzieląc informacje na małe porcje, kategoryzując informacje, więcej na ten temat przeczytasz tutaj
Jeżeli chodzi o pytanie „Czy sprawdzenie wiedzy następuje w sposób celowy, czy dzieje się to przypadkowo/ przy okazji?”
Sprawdzanie wiedzy powinno się odbywać w sposób celowy i w odpowiednich odstępach czasu. Więcej na ten temat przeczytasz tutaj
Sposób sprawdzania wiedzy powinien być podobny do tego w jaki ta wiedza będzie później od Ciebie 'egzekwowana’;) tzn. jeżeli będzie to test to przeprowadzaj testy, jeżeli ma mieć formę ustną, to o ile jest to możliwe znajdź osobę, która Cię przepyta, jeżeli jest to niemożliwe, to tłumacz sobie samemu.
Powracając do tematu dyskomfortu, to tak jak mówi Dr Anna Ziółkowska w tym wykładzie, kiedy czujesz, że podczas nauki jest 'trudno’ to właśnie zachodzi proces uczenia się:) nie ma drogi na skróty, uczenie się nie jest czymś łatwym i przyjemnym. Nauka wymaga samodyscypliny, cierpliwości i bycia konsekwentnym. Stosująć odpowiednie techniki i strategie można sobie ten proces zdecydowanie uprościć.
Pozdrawiam,
Bartek
Dziękuję serdecznie za odpowiedź. Przepraszam, że tak długo zwlekałem ze swoją odpowiedzią, ale nie otrzymałem żadnego automatycznego powiadomienia na skrzynkę mailową i przez co dopiero przypadkiem ostatnio zauważyłem odpowiedź.
Rozumiem, że powinienem powtarzać materiał poprzez sprawdzanie swojej wiedzy na dany temat ( czyli tego co wiem na dany temat) poprzez różne formy przypominania sobie wiedzy – np. rozwiązywanie próbnych testów, próba przypomnienia sobie co wiemy na dany temat itp. .
Chciałbym jeszcze zadać dwa pytania na ten temat, o których pomyślałem podczas powtórek za pomocą metody sprawdzania swojej wiedzy. Spróbowałem powtarzać materiał, przypominając go sobie i gdy to robiłem, to pojawiły się u mnie pewne pytania. Mogą się one wydawać głupie lub oczywiste, ale gdy powtarzam w ten sposób to chodzą mi one po głowie i chciałbym poznać na nie odpowiedź.
Zastanawia mnie to czy zawsze gdy przypominamy sobie materiał, to czy wtedy w ten sposób sprawdzamy co wiemy (nawet wtedy gdy nie nazywamy metody jako sprawdzanie swojej wiedzy, a inaczej np. „powtórka z pamięci” i nie mamy nigdzie zalecone, by sprawdzić swoją wiedzę)? Od czego zależy to czy sprawdzamy swoją wiedzę na dany temat, a kiedy tego nie robimy i jednocześnie przypominamy sobie materiał? Czy tutaj chodzi o to, że przypominając sobie materiał, możemy zobaczyć co już wiemy, czyli sprawdzamy to co wiemy?
Czy ta metoda do powtórek dotyczy również umiejętności, takich jak np. rozwiązywanie zadań?
Czy można by ją nazwać w inny sposób niż sprawdzanie swojej wiedzy i czy wtedy ta metoda dalej będzie skuteczna? Np. jako ćwiczenia w przywoływaniu wiedzy czy powtórka z pamięci (dlatego, że taka inna nazwa byłaby dla mnie ciekawsza i atrakcyjniejsza)? I założyć je polega ona na przypominaniu sobie tego czego się nauczyliśmy. I wtedy, gdy ją stosujemy i przypominamy sobie materiał, to prawdopodobnie w ten sposób sprawdzamy to co wiemy na dany temat.
Chciałbym w logiczny sposób wytłumaczyć sobie kiedy sprawdzanie swojej wiedzy ma miejsce, ponieważ na pewno nie jest tak, że zawsze gdy sobie coś przypominamy, w ten sposób sprawdzamy sami siebie, bo wtedy cały czas byśmy się sprawdzali, a nikt tak przecież nie robi. I taka myśl budzi u mnie pewien dyskomfort, bo chciałbym mieć większą kontrolę nad tym kiedy sprawdzam wiedzę, a kiedy nie, i umieć wyraźnie powiedzieć kiedy to robię, a kiedy nie.
Mam nadzieję, że znajdzie Pan czas na odpowiedź na moje pytanie.
Pozdrawiam,
Grzegorz