Rodzaje motywacji

Motywację można klasyfikować na kilka sposobów, w tym artykule omówię podział, który uważam za najbardziej użyteczny w kontekście uczenia się. Będzie to podział na motywację w zależności od źródła czyli motywację wewnętrzną i zewnętrzną.

Niezależnie od tego czy uczysz się dla siebie, potrzebujesz przyswoić wiedzę na najbliższą lekcję czy egzamin, to w naukę trzeba włożyć sporo wysiłku. Bez wzbudzenia w sobie odpowiedniego poziomu motywacji, może się to okazać trudnym zadaniem, które zakończy się niepowodzeniem.

Typowa nauka w edukacji szkolnej polega na tym, że ktoś (a właściwie to cały system) jest odpowiedzialny za określenie Twoich celów i zakresu wiedzy jaki masz opanować. Następnie pojawia się nauczyciel, który realizuje określony program nauczania, a jego rolą jest, zmotywowanie Cię do nauki i weryfikacja wiedzy. W tym przypadku motywacja opiera się głównie na nagrodach i karach czyli ocenach, promocjach lub ich braku i jest to tzw. motywacja zewnętrzna.

W przypadku kiedy uczysz się samodzielnie, dla siebie, nauka również nie jest czymś prostym. Musisz odgrywać jednocześnie dwie role: ucznia i nauczyciela. Potrzebujesz wykazać się umiejętnością planowania, skutecznego uczenia się i zaangażowania. Nauczyć skupiania się na tym jak samodzielne uczenie się, wzbogaca Cię na poziomie niematerialnym, co w dzisiejszych czasach może być wyzwaniem;) W tym przypadku potrzebujesz wzbudzić w sobie motywację wewnętrzną, dlatego przyjrzyjmy się teraz bliżej na czym ona polega.

Co to jest motywacja wewnętrzna?

Motywację wewnętrzną można opisać jako wewnętrzny płomień, który napędza nas do działania. Ten płomień pojawia się kiedy działanie, które wykonujemy daje nam poczucie przyjemności i przynosi satysfakcję.

Są to czynności, które wykonujemy bez większego napinania siły woli. Aktywności podczas których odczuwamy entuzjazm, a do dalszego ich wykonywania popycha nas naturalna ciekawość, chęć odkrycia czegoś nowego, kolejne wyzwania czy poziomy wtajemniczenia.

co to jest motywacja wewnętrzna

Działanie pod wpływem motywacji wewnętrznej daje nam poczucie wykonywania pracy sensownej i wartościowej. Czujemy wówczas pewien rodzaj spełnienia i dumy z tego co dokonaliśmy, a to z kolei wzbudza w nas chęć do dalszego działania.

co nam daje motywacja wewnetrzna 1

Motywacja wewnętrzna jest większa u osób, które mają rozwiniętą samoświadomość.

Rozwinięta samoświadomość polega na jasno określonej wizji swojej przyszłości, silnym poczuciu, że mam do zrealizowania w życiu jakąś ważną misję oraz świadomym posługiwaniu się określonymi strategiami działania, które przynoszą pozytywny feedback.

Takie osoby po prostu wiedzą dokąd zmierzają, mają wyznaczone cele, wiedzą jak je osiągnąć (strategie i metody) i dlaczego są one dla nich ważnie (system wartości).

motywacja wewnętrzna kiedy jest większa

Ok.  Przyjrzyjmy się teraz motywacji wewnętrznej w kontekście uczenia się. Ten rodzaj motywacji określa się jako motywację poznawczą.

Co to jest motywacja wewnętrzna poznawcza? 

Motywacja wewnętrzna poznawcza to uczenie się, którego źródło jest oparte na osobistych zainteresowaniach.

Jest to poczucie – ja chcę wiedzieć więcej, zdobywać nowe informacje i wiedzę, nauczyć się nowej umiejętności.  Ten rodzaj motywacji ma swoje źródło w ciekawości świata, chęci poznania go i zrozumienia.

Prawdziwa motywacja wewnętrzna praktycznie nigdy się nie kończy i wyczerpuje, trudno ją również osłabić. Kiedy doświadczamy podczas nauki momentu „AHA!” wiem, rozumiem, który jest przyjemny, to spontanicznie chcemy do niego powracać. 

Aby rozbudzić wewnętrzną motywację poznawczą potrzebujemy poczucia skuteczności. Jest to związane z używaniem właściwych strategii i technik uczenia się, które zapewnią sukces i radość z osiągnięć.

motywacja wewnętrzna poznawcza

Zagrożeniem dla motywacji wewnętrznej mogą być ograniczające przekonania i myślenie np. „I tak nie dam rady”, „Mam za mało czasu”, „I tak tego nie zrozumiem”.

co osłabia motywację wewnętrzną

Motywacja wewnętrzna to swoiste perpetuum mobile, z jednej strony chcemy rozpocząć naukę bo wiemy, że będzie to przyjemne doświadczenie. Następnie wkładamy w naukę energię, czas i otrzymujemy pozytywne rezultaty w postaci zrozumienia i przyswojenia zagadnienia. To z kolei rozpala ponownie ogień motywacji i sprawia, że chcemy powrócić do tej czynności.

Ok. brzmi to wspaniale, prawda?

Niestety, gdyby każda nasza aktywność dostarczała nam zawsze takiego przyjemnego stanu, to żylibyśmy w cudownym świecie, spełnionych i szczęśliwych ludzi. Jak zapewne zauważyłeś tak nie jest.

Nie oszukujmy się, trudno o motywację wewnętrzną, kiedy nauka określonego przedmiotu nie daje nam frajdy, nudzi nas lub jesteśmy do niej 'zmuszeni’ przez system lub sytuację, w której się znajdujemy.

Duża część naszych codziennych aktywności nie daje nam żadnej frajdy, a wręcz jest czymś do czego musimy używać sporych nagładów siły woli, aby je wykonywać.

W takim przypadku, aby podjąć działanie możemy skorzystać z motywacji zewnętrznej.

Co to jest motywacja zewnętrzna?

Z motywacją zewnętrzną mamy do czynienia kiedy angażujemy się w daną aktywność ze względu na bodźce lub czynniki zewnętrzne. Takim bodźcem, inspiracją do działania może być chęć otrzymania nagrody lub uniknięcia kary, czyli tzw. „kij i marchewka”.

Nagrodą mogą być np. pieniądze za wykonaną pracę, wycieczka do egzotycznych krajów, dobre oceny, wyróżnienie, akceptacja grupy, pochwała rodziców, słodycze ? itd. 

Drugą siłą napędową motywacji zewnętrznej jest chęć uniknięcia przykrych konsekwencji lub kary.

Podejmujemy się jakiegoś działania bo nie chcemy stracić pracy, ponieważ boimy się wykluczenia z grupy, do której chcemy przynależeć, ponieważ nie chcemy zawalić egzaminów i uniknąć związanych z tym kłopotów, ponieważ złe oceny mogą wywołać niezadowolenie osób nam bliskich itd. 

Zewnętrzna motywacja jest łatwa do zastosowania w prawie każdej sytuacji, ponieważ łatwo znaleźć dla siebie lub innych jakąś zewnętrzną nagrodę lub karę dla której wykonamy określone zadanie.  Wystarczy, aby była ona dla nas lub kogoś wystarczająco atrakcyjna lub straszna.

Motywacja zewnętrzna przydaje się kiedy brakuje nam motywacji wewnętrznej. Kiedy zadanie, z którym musimy się zmierzyć jest na przykład nużące lub nieatrakcyjne.

co to jest motywacja zewnętrzna

Ale ten rodzaj motywacji posiada szereg wad, których warto być świadomym.

Motywacja zewnętrzna wady

Jedną z głównych wad takiej motywacji jest to, że może łatwo zaniknąć kiedy brak bodźców zewnętrznych. Kiedy nie spodziewamy się otrzymania nagrody za wykonaną pracę czy naukę, to ciężko będzie nam się do nich zabrać.

Kolejna wadą jest możliwość uzależnienia się od uznania innych. Jesteśmy istotami społecznymi, zależy nam na uznaniu grupy, do której przynależymy lub do której aspirujemy. Taką grupą może być rodzina, znajomi, rówieśnicy, osoby które obserwują Twój profil w SM. Twoja aktywność jest wówczas uzależniona od ich pochwał, lajków i pozytywnych komentarzy, to one są siłą napędową do Twojego działania. Kiedy ich nie otrzymasz możesz stracić chęć do działania.

Poleganie wyłącznie na motywacji zewnętrznej, którą sterują inne osoby, może również prowadzić do poczucia braku autonomii.  Autonomia w tym przypadku to poczucie wpływu na własne życie i możliwości kierowania nim.

Można to porównać do płynięcia okrętem. Jesteś wśród członków załogi(np.korpo), płyniecie w określonym kierunku i idzie to nawet całkiem sprawnie, są również z tego przyzwoite profity. Ale to dokąd płyniecie zupełnie nie zależy od Ciebie. Cel wyznacza kapitan i realizujesz jego wizje a nie swoje.

motywacja zewnętrzna wady

Przyjrzyjmy się teraz szczególnemu rodzajowi motywacji wewnętrznej w kontekście uczenia się a będzie to….

Motywacja zewnętrzna lękowa

W tym przypadku do podjęcia działania mobilizuje nas presja otoczenia i środowisko, które na nas oddziałuje.

Może ona polegać na konieczności zaspakajania oczekiwań np. rodziców, nauczycieli, kolegów, społeczeństwa.

Motywuje nas do działania strach przed odrzuceniem, wykluczeniem, brakiem akceptacji, miłości.

W przypadku uczenia się może to być presja przed oczekiwaniami rodziców, strach przed otrzymaniem złej oceny, obawa przed nauczycielem, który może nas np. poniżyć na forum klasy, brak akceptacji ze strony kolegów, groźba usunięcia ze szkoły lub uczelni, brak szans na awans itd.

Działanie pod wpływem takiej motywacji może przynieść nam korzyści ale niesie ze sobą również zagrożenia.

Omówię to w kontekście prawa pobudzenia Yerkesa-Dodsona, działania mózgu i uczenia się.

W dużym skrócie prawo Yerkesa-Dodsona mówi nam, że aby najskuteczniej wykonać jakieś zadanie(uczyć się) musimy być na odpowiednim poziomie pobudzenia (motywacji). Zbyt mały poziom pobudzenia i nie będzie nam się chciało zabrać za zadanie, zbyt duży poziom pobudzenia nie będziemy mogli się skupić na zadaniu.

motywacja zenętrzna prawo Yerkesa-Dodsona

Korzyści jakie niesie ze sobą wykorzystanie motywacji zewnętrznej lękowej

Kiedy znajdujemy się pod wpływem optymalnej dla nas dawki stresu czy presji, nasz mózg znajduje się na odpowiednim poziomie pobudzenia, co ułatwia koncentrację i osiągnięcie maksymalnej wydajności poznawczej.

Nauka wówczas przychodzi nam łatwo, mózg jest pobudzony przez odpowiednią chemię i chłonie nowe informacje.

Negatywne skutki bycia przytłoczonym przez nadmierny stres i presję

Stres, nadmierna presja, postrzeganie sytuacji, w której się znaleźliśmy jako zagrożenie dla organizmu, może ograniczyć zdolność mózgu do przetwarzania złożonych informacji.

W silnie stresujących sytuacjach mózg przełączy się w tryb tzw. walki lub ucieczki. Wówczas traci on zdolność do odbioru, rozumienia i właściwego przetwarzania informacji, które są niezbędne podczas nauki. Włącza się tryb przetrwania, w takiej sytuacji myślenie nie jest najważniejszą funkcją mózgu. Zasoby mózgu i organizmu zostają przekierowane na zapewnienie przetrwania organizmu na poziomie fizycznym. 

motywacja zewnetrzna lekowa

Podsumowanie

Wzbudzanie w sobie motywacji wewnętrznej jaki i korzystanie z motywacji zewnętrznej to doskonałe sposoby na osiągnięcie stanu odpowiedniego pobudzenia, wysokiej wydajności i koncentracji na wykonywanym zadaniu czy nauce.

Motywacja wewnętrzna, ten nigdy nie gasnący wewnętrzy płomień, który motywuje do pracy czy nauki jest stanem idealnym. Czynności, które wykonujemy pod jej wpływem dają nam poczucie wykonywania pracy sensownej, wartościowej i sprawiają przyjemność. To z kolei sprawia, że chcemy do niej powracać i zatracać się w niej.

Niestety nie żyjemy w idealnym świecie i duża część naszej aktywności, pracy czy nauki jest związaną z robieniem rzeczy, które nie sprawiają nam przyjemności. Wtedy warto sięgnąć po motywację zewnętrzną, która pomoże wzbudzić odpowiedni poziom energii potrzebny do wykonania takiego zadania. Trzeba mieć tylko na uwadze wady i zagrożenia jakie niesie ze sobą ten rodzaj motywacji.


Hej! Podobał Ci się artykuł i fragmenty Mapy Myśli?

Jeżeli chcesz przyswoić tę wiedzę na dłużej lub podzielić się nią z innymi, to przygotowałem dla Ciebie coś specjalnego 🙂

Możesz zakupić Ebooka i Mapę Myśli, które stworzyłem, aby ułatwić Ci zapamiętanie z zrozumienie zagadnienia motywacji wewnętrznej i zewnętrznej. Dokonując zakupu przyczynisz się również do powstawania kolejnych wpisów i map myśli.

rodzaje motywacji ebook mapa mysli 1

Bibliografia:
  • Psychologia nauczania Ujęcie poznawcze – Ewa Czerniawska, Maria Ledzińska, wydawnictwo: PWN
  • Jak się uczyć? Ewa Czerniawska, Maria Ledzińska, wydawnictwo: Park
  • Skończ to, co zacząłeś Jak zabrać się do pracy i doprowadzić ją do końca? Hollins Peter, wydawnictwo: Helion
  • Drive – Kompletnie nowe spojrzenie na motywację – Daniel H. Pink, wydawnictwo: Studio Emka
  • Peter Hollins – Sztuka samodzielnej nauki, wydawnictwo:Onepress
  • Motywacja bez zadyszki – Jadwiga Korzeniewska, wydawnictwo : Onepress
  • Automotywacja – Beata Wolfigiel, Marzena Jankowska, wydawnictwo: Samo Sedno

8 thoughts on “Rodzaje motywacji”

  1. Mi największego kopa do nauki, ale i pracy też daje mysl o osiagnietym efekcie i satysfakcji, która poczuję. 🙂
    PS. Nie wiem czemu nie mogę zrobic niektórych polskich znaków 🙁

  2. To wcale nie takie proste. Najnowsze badania wskazują, że motywacja, zwana tu lękową, jest najsilniejszym rodzajem motywacji. Przykład: uczę się nieustannie motywowany obawą, że mogę utracić pozycję najlepszego analityka w firmie. Badania wykazały, że w praktyce moja motywacja (lękowa) jest znaczącą silniejsza niż motywowanych pozytywnie współpracowników, którzy chcą mi dorównać lub mnie prześcignąć. W sporcie wygląda to podobnie. Mistrz na ogół jest bardziej zmotywowany niż jego konkurenci.

    1. Bartek Kłosiński

      Cześć Tadeusz, dziękuję za ciekawy komentarz. Nie znam badań o których piszesz ale jest to bardzo możliwe, że motywacja lękowa jest najsilniejszym rodzajem motywacji. Pytanie tylko czy najlepszym i najbardziej dla nas korzystnym? Wykorzystując przykład, który podałeś z analitykiem. Uczy się ponieważ motywuje go obawa czyli jakaś forma strachu może lęku? Strach i lęk powodują wytwarzanie np.kortyzolu(hormonu stresu). Kortyzol oczywiście jest nam jak najbardziej potrzebny, przydatny i korzystny np. w motywacji, o ile stres trwa krótko, a co za tym idzie – gdy hormony oddziałują tylko przez pewien okres czasu i w niewielkich ilościach(sam używam techniki pain(fear)/pleasure, która świetnie na minie działa 😉 ). Jednak przedłużający się stres, co może mieć miejsce kiedy np. analityk z twojego przykładu jest zbyt długo motywowany obawą, a co za tym idzie – poddany ciągłemu działaniu hormonów stresu, może w konsekwencji doprowadzić do rozwoju wielu chorób m.in. układu krążenia, otyłości i pewnie wielu innych chorób psychosomatycznych. Kolejną sprawą jest to, że kiedy działamy pod wpływem obawy, stresu, strachu to nie najlepiej działa nasza kora a szczególnie część czołowa, przedczołowa, która odpowiada za najogólniej to ujmując myślenie( kreatywność, logikę, umiejętność planowania, pamięć itd.) Strach, obawa 'odpala’ układ limbiczny i reakcje typu walka/ucieczka czyli z kolei wyrzut adrenaliny do krwi. Stąd pewnie czujemy większy przypływ energii podczas takiej motywacji tylko, że jako pisałem wcześniej aktywność tej części mózgu odbywa się kosztem kory mózgowej. Zapewne są sytuacje, w których taka motywacja sprawdza się lepiej – tak jak napisałeś, w sporcie pewnie taki kop jest bardzo przydatny, tylko że np. podczas nauki to już chyba nie bardzo 😉 a w tym kontekście raczej opisywałem motywację w moim wpisie. Motywacja to temat rzeka… gdybyś miał jeszcze jakieś pytania to pisz śmiało. Pozdr. Bartek

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Share via

Hej. Podobał Ci się artykuł? Podziel się proszę ze znajomymi :)

Nie dzięki. Może inny razem.
This window will automatically close in 10 seconds
error: Content is protected !!
Przewiń do góry
Send this to a friend