Kora mózgowa – najważniejsze funkcje

Kora mózgowa a dokładnie kora nowa (neocortex) to najbardziej zewnętrzna część naszego mózgu i jest tą częścią mózgu, w której zachodzą wyższe czynności umysłowe.
Odpowiada za funkcje wykonawcze takie jak: planowanie, monitorowanie, podejmowanie decyzji, samoregulacija, koncentracja, wyznaczanie celów, monitorowanie działań, przewidywanie konsekwencji, oraz funkcje poznawcze jak percepcja, uwaga, pamięć, myślenie i język.

Z wyglądu, najbardziej uderzającą cechą powierzchni mózgu jest jej ukształtowanie, przypominające ciasno rozmieszczone, spłaszczone grzbiety górskie i doliny. Każda z tych wypukłości nosi nazwę zakrętu (zwoju). Doliny, czyli odcinki wklęsłe, określa się mianem bruzd.

Kora mózgowa zawiera około 14-18 mld neuronów i około 60 mld komórek glejowych. Jej grubość sięga od 1.5mm (kora wzrokowa) do 4.5 mm (kora ruchowa). Dla lepszego uzmysłowienia sobie 1.5 mm to tyle co mniej więcej grubość dwóch kart kredytowych.

Jej powierzchnia jest trudna do zmierzenia ze względu na silne pofałdowanie. Nowsze źródła (Human Connectome Project) podają ok.1000cm2 w każdej półkuli, czyli tyle co duża pizza.

kora mozgu

Kora mózgowa dzieli się na cztery płaty: czołowy, ciemieniowy, skroniowy, potyliczny (każdy jest parzysty!). Płaty te mają odrębne zakresy funkcji, choć w praktyce zachodzi między nimi wiele interakcji.

Płaty mózgu

Nieustannie w każdej minucie, a właściwie w każdej sekundzie, kora mózgowa przetwarza tysiące informacji – myśli, rozwiązuje problemy, analizuje, syntetyzuje itp. mowa, symbole, wyobrażenia i ogólnie uczenie poznawcze jest jej domeną.

Przyjrzyjmy się teraz bliżej funkcjom poszczególnych płatów kory mózgowej.


Płat czołowy

Płaty czołowe przedstawiają to, co najbardziej wyróżnia człowieka spośród innych gatunków czyli zdolność do świadomego myślenia i poczucie tożsamości (świadomość własnej integralności i odrębności od otoczenia, wiedza o tym kim się jest). Mimo że wszystkie ssaki mają płaty czołowe, to właśnie u człowieka pokazują one największy skok ewolucyjny. Ten obszar stanowi swoiste centrum zarządzania i jest naszym prawdziwym szefem.

Płaty czołowe kory mózgowej odpowiadają za funkcje wykonawcze czyli zdolności, które umożliwiają nam kontrolowanie oraz koordynowanie naszych myśli i zachowań do których zaliczamy :

  • planowanie,
  • stawianie sobie celów i ich realizacja,
  • inicjowanie działania,
  • podejmowanie decyzji,
  • monitorowanie działania,
  • przewidywanie konsekwencji naszych działań oraz umiejętność ich modyfikacji.

W płatach czołowych a dokładnie w korze przedczołowej umiejscowiona jest nasza pamięć robocza (operacyjna). Jest to zdecydowanie jedna z najważniejszych operacji umysłowych, którą wykonuje ludzki mózg.

Używamy jej kiedy jednocześnie utrzymujemy i manipulujemy kilkoma elementami informacji w naszym umyśle w celu ich opracowania lub zapamiętania. Kiedy wprowadzasz elementy informacji do pamięci roboczej, stajesz się ich świadomy.

Kolejne ważne funkcje płatów czołowych to:

  • ocena sytuacji i kontrola emocji powstających w układzie limbicznym,
  • planowanie i koordynacja ruchu,
  • utrzymywanie uwagi i koncentracji,
  • podejmowanie decyzji,
  • umiejętność wchodzenia w interakcje społeczne,
  • przewidywanie konsekwencji naszych działań oraz umiejętność ich modyfikacji.

W płacie czołowym umiejscowiony jest również ośrodek Broki, który pomaga nam odnaleźć słowa potrzebne podczas mówienia.

Płat czołowy - Kora mózgowa
Płat czołowy – Kora mózgowa

Płat ciemieniowy

Płaty ciemieniowe odpowiadają przede wszystkim za przetwarzanie informacji płynących z ciała dotyczących dotyku, mięśni i stawów oraz łączenie ich ze wzrokiem, słuchem i zmysłem równowagi, zapewniając wszechstronne, „multimedialne” rozumienie naszego cielesnego ja i świata wokół nas.

Bez nich byłoby nam niezmiernie trudno odnaleźć przedmioty, orientować się w naszym otoczeniu, pamiętać gdzie coś się znajduje i zwracać uwagę na poszczególne elementy otoczenia.

Kolejną ważna funkcją płatów ciemieniowych jest rozumienie języka symbolicznego, pojęć abstrakcyjnych i geometrycznych, wiedza na temat liczb i stosunków między nimi.

Większa część płata ciemieniowego kory mózgowej odpowiada za wrażenia czuciowe (dotyk, temperatura, ból itp.) To właśnie te płaty pomagają Ci zlokalizować część ciała, która została przez kogoś dotknięta.

Obszary odpowiedzialne za wrażenia czuciowe znajdują się w przedniej części płatów ciemieniowych, graniczą z okolicami czuciowo-ruchowymi a więc z obszarami w tylnej części płatów czołowych, które kontrolują ruch.

Kolejną istotną funkcją płata ciemieniowego jest integracja ruchu i wzroku oraz czucia i wzroku.

Płat ciemieniowy - Kora mózgowa
Płat ciemieniowy – Kora mózgowa

Płat potyliczny

Płaty potyliczne, mówiąc najogólniej, zajmują się głównie przetwarzaniem wzrokowym.

Dzielą się aż na trzydzieści różnych regionów przetwarzania, z których każdy jest częściowo wyspecjalizowany w różnych aspektach widzenia, takich jak kolor, ruch, głębia czy kształt.

Płaty potyliczne odpowiadają również za skojarzenia wzrokowe. Decydują czy wrażenie jest analizowane i jaki jest jego priorytet.

Płat potyliczny - Kora mózgowa
Płat potyliczny – Kora mózgowa

Płat skroniowy

Płaty skroniowe związane są z takimi funkcjami percepcyjnymi (zdolność do odbierania, przetwarzania i aktywnego rozumienia informacji) jak kategoryzowanie rzeczy, rozpoznawanie obiektów, twarzy oraz wiązanie ich z odpowiednimi emocjami.

To ostatnie zadanie wykonują w ścisłej współpracy ze strukturą o nazwie ciało migdałowate, która leży w głębi przednich części płatów skroniowych.

Górna część lewego płata skroniowego zawiera ponadto skrawek kory nazywany polem Wernickego. Jego zadanie to rozumienie znaczenia słów i wypowiedzi, czyli ich semantycznych aspektów, która to funkcja jest głównym czynnikiem odróżniającym ludzi od małp.

Jak pisze prof. S. Ramachandran „U ludzi obszar ten rozrósł się siedmiokrotnie w stosunku do wielkości analogicznego obszaru u szympansów; jest to jeden z niewielu obszarów mózgu, które można śmiało uznać za specyficzne dla naszego gatunku.”

Niemal wszystkie osoby praworęczne i 80% osób leworęcznych korzysta z tych obszarów kory do posługiwania się językiem.

Z kolei prozodia – czyli rytm mowy – jest przetwarzana głównie w prawym płacie skroniowym.

Płaty skroniowe pomagają również zapamiętywać zdarzenia i fakty oraz najważniejsze informacje zawarte w każdym nowym doświadczeniu.

Uważa się, że hipokamp, który leży pod każdym z płatów skroniowych, uczestniczy w tym procesie, kiedy to pamięć krótkotrwała zostaje przekształcona w pamięć długotrwałą i przestrzenną.

Płaty skroniowe to również podstawowy obszar odpowiedzialny za słuch muzyczny i fonematyczny.

Płat skroniowy - Kora mózgowa
Płat skroniowy – Kora mózgowa

W jaki sposób mózg koduje informacje?

Jak zapewne zauważyłeś, mózg posiada wyspecjalizowane ośrodki do przetwarzania informacji ze zmysłów, które są ulokowane w poszczególnych płatach i ośrodkach korowych.

Każde nawet najprostsze wspomnienie takie jak np. ostatnia wizyta u przyjaciela, pozostawiła ślady pamięciowe rozsianie po całym mózgu.

Wspomnienie krzesła na którym siedziałeś, jego kolor i kształt pozostawiło ślady pamięciowe w płacie potylicznym, jego twardość, położenie względem innych mebli odpaliło neurony w płacie ciemieniowym.

Tak właśnie działa mózg, koduje informacje w wielu strukturach ulokowanych w różnych częściach kory, aby później w trakcie przypominania z powrotem spoić je w całość.

Zazwyczaj wystarczy przypomnieć sobie jedno wrażenie zmysłowe, aby odpalić ciąg asocjacji prowadzących do informacji, którą chcemy sobie przypomnieć.


Jak wykorzystać wiedzę o budowie mózgu i funkcjach kory do efektywnej nauki ?

Jak pisze prof. Spitzer nauka jest procesem aktywnym „im bardziej kolorowo i żywo, im śmieszniej i bardziej w formie zabawy, im bardziej interaktywnie i konkretnie przedstawimy treści, których mamy się nauczyć, tym skuteczniej się ich nauczymy”

Dlaczego? Ponieważ taka nauka pozostawi więcej śladów pamięciowych w różnych ośrodkach korowych, im bardziej będzie niezwykła i ciekawa, tym masz większe szanse, aby później  sobie przypomnieć informacje, których się uczyłeś. Po prostu informacja, będzie ulokowana i powiązana ze sobą w wielu strukturach mózgu.

Nauka nowych umiejętności

Jeżeli chcesz nabyć jakieś szczególne umiejętności manualne jak np. gra na instrumencie lub ruchowe jak np. gra w tenisa to musisz stworzyć w swoim mózgu odpowiednie struktury neuronalne, które będą odpowiadały za te umiejętności.

Każdy mięsień ma swój odpowiednik w korze mózgowej. Uczenie się nowej umiejętności polega na stworzeniu i wzmacnianiu nowych połączeń pomiędzy neuronami i ich grupami, tak aby w trakcie wykonywania czynności odpalały odpowiednie sekwencje aktywujące i rozluźniające właściwe mięśnie.

Weźmy sobie prosty przykład jak pisanie. Możliwe, że już tego nie pamiętasz ale gwarantuję, że nauka tej czynności zajęła Ci sporo czasu kiedy byłeś dzieckiem.

W tej chwili zapewne stałeś się perfekcjonistą i nie musisz już wkładać za wiele uwagi w tę czynność. W twoim mózgu powstały odpowiednie połączenia neuronalne, są trwałe i mocne dlatego wykonujesz je z precyzją wirtuoza.

A teraz przez chwilę postaraj się użyć do pisania drugiej ręki, tej której zazwyczaj nie używasz do tej czynności. Zauważysz zapewne, że musisz w tą prostą czynność włożyć znacznie więcej uwagi a i ruchy Twojej ręki nie są już tak płynne i pewne. Dzieje się tak ponieważ nie masz w swoim mózgu ukształtowanych odpowiednich struktur nadających temu ruchowi łatwości i wirtuozerii jaką miałeś poprzednio.

Dokładnie tak samo jest np. z grą na instrumentach. Jeżeli weźmiesz do ręki po raz pierwszy gitarę to nie masz jeszcze w swoim mózgu odpowiednich połączeń, które umożliwiałyby Ci precyzyjne chwytanie akordów i uderzanie w struny.  Analogicznie ma się to do wszystkich sportów wymagających zaawansowanej koordynacji licznych grup mięśniowych.

Tak więc drogą do nauki nowych umiejętność i rozwijania tych które już mamy jest aktywne odpalanie właściwych grup neuronów, aby stworzyć  i wzmocnić połączenia między nimi.

Pamięć robocza, kontrola emocji, utrzymywanie uwagi

Funkcje mózgu takie jak pamięć robocza, kontrola emocji, koncentracja itd. również mają swoje podstawy biologiczne w postaci grup wyspecjalizowanych ośrodków w mózgu. Dzięki temu możemy za pomocą właściwych ćwiczeń rozwijać te umiejętności. Odpalając odpowiednie grupy neuronów, możemy tworzyć silniejsze połączenia między poszczególnymi ośrodkami, tak aby w przyszłości kiedy zajdzie taka potrzeba można było z nich skorzystać.

Jest to proces, który wymaga aktywności, licznych powtórzeń, zaangażowania i konsekwencji. Nie oszukujmy się, nie ma tu drogi na skróty. Opisem technik ćwiczenia tych funkcji mózgu będę zajmował się w kolejnych wpisach.

MAM COŚ SPECJALNEGO DLA CIEBIE

mózg funkcje płatów kory zestaw

 

Interesują Cię zagadnienia związane z budową i najważniejszymi funkcjami mózgu? Chcesz poszerzyć swoją wiedzę? A może chcesz zaprezentować ją tak, aby była łatwa do zrozumienia i zapamiętania. Jeżeli tak, to przygotowałem zestaw 5 map myśli, które przedstawiają takie zagadnienia jak:

  1. Funkcje płatów kory mózgowej  – mapa przedstawia najważniejsze funkcje poszczególnych płatów kory mózgowej człowieka (elementy tej mapy myśli wykorzystałem w tym wpisie).
  2. Funkcje układu limbicznego – mapa przedstawia najważniejsze funkcje układu limbicznego (tzw. mózg ssaczy)
  3. Budowa i funkcje mózgu – mapa/schemat uproszczony budowy i podstawowych funkcji mózgu.
  4. Trzy główne struktury mózgu – mapa przedstawia najważniejsze funkcje mózgu gadziego, ssaczego i kory mózgowej.
  5. Mózg ciekawostki – mapa przedstawia ciekawostki związane z funkcjami i historią ewolucji mózgu


Dowiedz się więcej na temat tego zagadnienia

Chcesz poszerzyć swoją wiedzę? Poniżej znajdziesz kilka linków do wpisów, które mogą być dla Ciebie wartościowe:

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Share via
error: Content is protected !!
Przewiń do góry
Send this to a friend