Czy kolorowe notatki pomagają w nauce? Kolor, sketchnotki i podkreślanie

Kolor w notatkach wskazuje różnice, a nauka wymaga zasłonięcia odpowiedzi, odtworzenia i zastosowania reguły.

Zeszyt wygląda świetnie. Definicje są podkreślone, wyjątki mają własny kolor, a najważniejsze reguły trafiły do ramek. Po zamknięciu zeszytu trudno jednak odpowiedzieć na proste pytanie: co z tego potrafię wyjaśnić bez zaglądania?

Czy to znaczy, że kolorowe notatki nie mają sensu? Nie. Warto jednak odróżnić łatwe odnajdywanie informacji w notatce od samodzielnego przypominania sobie i stosowania wiedzy.

Kolor może ułatwić znalezienie ważnej informacji. To nie znaczy jeszcze, że ją zapamiętasz i wykorzystasz w nowej sytuacji. Podobnie jest ze sketchnotką, czyli notatką łączącą słowa z prostymi rysunkami: samo użycie koloru nie gwarantuje zapamiętania ani zastosowania wiedzy. Tworzenie własnej sketchnotki i uczenie się z gotowej to różne czynności; przytoczone badania nie porównują ich skuteczności.

🎨 Kolorowe notatki w pigułce

Szybka ściągawka: Kolorowe notatki mogą ułatwiać odnajdywanie informacji i wskazywać, co porównać. Żeby sprawdzić, ile zostało w pamięci, odpowiedz na pytanie bez zaglądania i rozwiąż nowy przykład.

KrokCo robisz
1. ZrozumNajpierw jeden fragment.
2. OdtwórzZasłoń odpowiedź i spróbuj ją odtworzyć.
3. SprawdźPorównaj z notatką.
4. ZastosujUżyj reguły bez kolorowej podpowiedzi.
5. WróćPo przerwie wróć do pytań.

⚠️ Uwaga: łatwość czytania nie jest jeszcze sprawdzianem pamięci.

Kolor może wskazywać, na co zwrócić uwagę

Wyobraź sobie planszę z dwoma zdaniami:

  • She plays tennis every Saturday — regularnie
  • She is playing tennis now — teraz

Wyróżnienie odpowiednich fragmentów może pokazać, które formy porównać. Uczeń nie musi szukać różnicy w całym zdaniu. Widzi miejsce, od którego warto zacząć analizę.

W badaniach nad uczeniem multimedialnym takie kierowanie uwagi nazywa się sygnalizowaniem. Sygnałem bywa kolor, ale również strzałka czy wyróżnienie typograficzne. Dr David Alpizar wraz ze współpracownikami z Washington State University przeprowadził metaanalizę. Objęła ona 29 eksperymentów z udziałem 2726 osób. Wyniki wskazywały, że sygnalizowanie przeciętnie pomagało w nauce. Efekty wyraźnie różniły się jednak między eksperymentami [1].

To argument za czytelnym wskazywaniem istotnych elementów. Nie jest to jednak dowód, że dowolna kolorowa notatka będzie lepsza od czarno-białej. Nie dowodzi to też, że konkretny odcień poprawia zapamiętywanie.

W praktyce warto więc zapytać: „Co ten kolor pomaga zauważyć?”

Jeżeli odpowiedź brzmi „końcówkę czasownika”, „związek między przykładami” albo „różnicę między regułą a wyjątkiem”, kolor ma konkretne zadanie. Jeśli kolor pełni wyłącznie funkcję dekoracyjną, nie zakładaj z góry, że pomaga w nauce.

Co pokazało nowe badanie z udziałem nastolatków?

W badaniu opublikowanym 19 października 2026 roku 168 uczniów ze szwajcarskiej szkoły uczyło się o zorzy polarnej. Mieli średnio 14 lat. Kluczowe fragmenty tekstu wyświetlanego na ekranie oznaczono jednym kolorem lub pięcioma kolorami przypisanymi do poszczególnych części. Część uczniów zobaczyła te same kolory także w pytaniach testowych [2].

Nie stwierdzono przewagi pięciu kolorów nad jednym ani korzyści z ponownego pokazania kolorów podczas testu pamięci. W ramach przyjętych założeń analizy bayesowskie również przemawiały za brakiem różnic między warunkami. Nie wyklucza to niewielkich efektów.

Wynik dotyczy jednak jednej szkoły i jednego tematu. Test przeprowadzono od razu po nauce — nie sprawdzano, ile uczniowie pamiętali po kilku dniach. Co najważniejsze, nie było grupy uczącej się bez kolorowych wyróżnień. Eksperyment nie rozstrzyga więc, czy kolorowe materiały są ogólnie lepsze od czarno-białych. Nie badał również samodzielnego tworzenia sketchnotek ani stałego systemu oznaczeń, w którym dany kolor pełni zawsze tę samą funkcję.

A co z podkreślaniem tekstu w podręczniku?

Wyróżnienia w gotowym materiale to nie to samo co samodzielne podkreślanie tekstu. W pierwszym przypadku ważne fragmenty wybiera autor, w drugim — uczeń.

W obszernym przeglądzie technik uczenia się prof. John Dunlosky, psycholog z Kent State University, i współpracownicy ocenili podkreślanie jako technikę o niskiej ogólnej użyteczności. Wyższą ocenę otrzymały samosprawdzanie oraz nauka rozłożona w czasie [3]. Z nowszej metaanalizy z 2022 roku, której współautorem jest dr Héctor Ponce z Universidad de Santiago de Chile, wynikało, że samodzielne wyróżnianie tekstu przeciętnie poprawiało wyniki testów pamięci. Nie stwierdzono jednak istotnej poprawy rozumienia. Wyróżnienia przygotowane przez autora materiału pomagały w obu rodzajach testów [5]. Warto więc odróżniać zapamiętanie informacji od ich rozumienia. Nie oznacza to, że każde podkreślenie jest bezwartościowe. Trudno jednak polecać samo zaznaczanie tekstu jako niezawodną, samodzielną strategię nauki.

Możesz zacząć od podkreślenia fragmentu. Potem odpowiedz na pytania:

  • Co ten fragment właściwie oznacza?
  • Na jakie pytanie odpowiada?
  • Czy potrafię wyjaśnić go bez patrzenia?

Możesz w ten sposób połączyć podkreślanie ze sprawdzaniem, czy rozumiesz tekst. Nie jest to naukowo ustalony „idealny sposób podkreślania”.

Łatwość czytania nie jest jeszcze sprawdzianem pamięci

Gdy patrzysz na stronę, widzisz odpowiedzi. Żeby ocenić, co zostało w pamięci, zasłoń je na chwilę.

Prof. Henry Roediger i prof. Jeffrey Karpicke to psychologowie zajmujący się uczeniem i pamięcią. W ich klasycznych eksperymentach studenci czytali teksty. Potem albo uczyli się ich ponownie, albo próbowali odtworzyć je z pamięci. Po dwóch dniach lub po tygodniu lepsze wyniki uzyskiwali studenci, którzy wcześniej próbowali odtworzyć teksty z pamięci. W teście przeprowadzonym po pięciu minutach lepsze wyniki dawało ponowne czytanie [4].

Dlatego nie oceniaj sposobu nauki wyłącznie na podstawie tego, jak dobrze odpowiadasz na pytania tuż po przeczytaniu materiału. Wynik takiego testu niekoniecznie pokazuje, ile będziesz pamiętać po dłuższej przerwie.

Jak pracować z kolorową notatką lub sketchnotką?

Poniżej proponuję Ci sposób pracy z notatką: od zrozumienia treści przez przypominanie sobie informacji po zastosowanie wiedzy. To praktyczna propozycja, której nie oceniano w opisanym eksperymencie z kolorami.

1. Najpierw zrozum jeden fragment

Nie próbuj od razu zapamiętać całej planszy. Wybierz jedną regułę i porównaj przykłady. Wyjaśnij własnymi słowami, co się między nimi zmienia.

W przykładzie z tenisem zapytaj: „Które zdanie opisuje regularną czynność, a które — to, co dzieje się teraz?”.

2. Zasłoń odpowiedź i spróbuj ją odtworzyć

Zakryj przykłady lub odwróć kartkę. Odpowiedz bez zaglądania:

  • Jak powiesz po angielsku, że ona regularnie gra w tenisa?
  • A jak powiesz, że gra właśnie teraz?

Jeśli nie pamiętasz odpowiedzi, zajrzyj do notatki i spróbuj ponownie. W ten sposób dowiesz się, co jeszcze trzeba przećwiczyć.

3. Sprawdź odpowiedź

Porównaj ją z poprawną wersją. Jeśli widzisz błąd, sprawdź, na czym polega. Czy brakuje „is” w zdaniu o tym, co dzieje się teraz? Czy czasownik ma niewłaściwą formę? A może zdanie opisuje inną sytuację niż ta, o którą chodziło?

4. Zastosuj regułę bez kolorowej podpowiedzi

Przeczytaj opisy dwóch sytuacji:

  • Zwykle chodzę do szkoły pieszo.
  • Dzisiaj jadę autobusem; właśnie w nim siedzę.

Przetłumacz je na angielski i uzasadnij wybór formy. Przykładowe odpowiedzi: „I usually walk to school” oraz „I’m taking the bus today. I’m sitting on the bus now”.

W tym ćwiczeniu dobierz odpowiedź do opisanej sytuacji. Nie kieruj się kolorem ani miejscem przykładu na kartce.

Ten sam schemat sprawdzi się w innych przedmiotach, np. w biologii. Gdy zrozumiesz definicję fotosyntezy, zasłoń notatkę i wyjaśnij własnymi słowami, na czym polega ten proces. Potem wykorzystaj tę wiedzę w nowej sytuacji: „Dlaczego roślina trzymana przez kilka tygodni w ciemnej szafie słabnie i blaknie?”. Odpowiedź sprawdź w podręczniku — chodzi o brak światła potrzebnego do fotosyntezy.

5. Wróć do pytań po przerwie

Spróbuj odpowiedzieć na pytania następnego dnia, a potem ponownie po kilku dniach. To przykładowy plan powtórek, a nie harmonogram odpowiedni dla każdego materiału. Jeśli odpowiedzi są błędne, ponownie wyjaśnij regułę i sprawdź jej zastosowanie. Nie poprzestawaj na ponownym oglądaniu notatki.

Co może zrobić rodzic lub nauczyciel?

Nie trzeba walczyć z kolorowymi zeszytami. Jeśli uczeń lubi robić kolorowe notatki, warto zostawić mu tę przyjemność. Dobrze natomiast sprawdzić, czy nauka nie kończy się na przygotowaniu notatki.

Zamiast oceniać estetykę, zapytaj: „Co z tej strony potrafisz już wyjaśnić bez zaglądania?”. Zaproponuj jedno krótkie zadanie z nowym przykładem. Niech to zadanie będzie okazją do sprawdzenia wiedzy i poprawienia błędów, a nie niespodziewanym egzaminem.

Jeśli przygotowujesz materiały dla uczniów, ustal, co ma wskazywać każde wyróżnienie. Obok wyjaśnienia umieść pytanie lub zadanie. Ważne rozróżnienia warto opisać także słowami, symbolami lub podpisami, żeby znaczenie nie zależało wyłącznie od koloru.

Oto przykładowa legenda: niebieski — definicje, zielony — przykłady, pomarańczowy — wyjątki. To propozycja organizacji pracy, a nie ustalona zasada. Strona może mieć trzy części: definicję, przykład i pytanie kontrolne do zasłonięcia. Ważniejsza od liczby kolorów jest stała funkcja każdego z nich.

Czy warto korzystać ze sketchnotek?

Sketchnotkę warto traktować jako pomoc w nauce, a nie gwarancję zapamiętania. Przytoczone badania nie pozwalają ocenić skuteczności konkretnych sketchnotek ani produktów.

Sprawdź, czy po pracy ze sketchnotką potrafisz wyjaśnić przedstawione zależności i odpowiedzieć na pytania bez zaglądania do materiału.

Nie musisz rezygnować z kolorów. Wyjaśnij treść notatki własnymi słowami, przypomnij sobie najważniejsze informacje bez patrzenia i zastosuj wiedzę w nowym przykładzie.

Pakiet wszystkich sketchnotek do angielskiego — podgląd notatek wizualnych

MATERIAŁY ZE SKLEPU JAKSIEUCZYC.PL

Sketchnotki do angielskiego — cały pakiet

Czasy i konstrukcje gramatyczne w notatkach wizualnych: reguły, przykłady i typowe błędy. Wybierz temat i wróć do zasady, kiedy jej potrzebujesz.

PDF-y według zagadnień i plansze A4 do druku lub nauki na ekranie. Dla uczniów, dorosłych i nauczycieli.

Źródła i badania przywołane w artykule (5)
  • [1] Alpizar, D., Adesope, O. O., Wong, R. M. (2020). A meta-analysis of signaling principle in multimedia learning environments. Educational Technology Research and Development, 68(5), 2095–2119. Metaanaliza.
  • [2] Scheller, N., Tulea, C., Beege, M., Meusel, F., Schneider, S. (2026). Signals to remember: investigating the retrieval function of colors. Educational Technology Research and Development. Publikacja online: 19 października 2026. Oryginalne badanie.
  • [3] Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., Willingham, D. T. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques: Promising Directions From Cognitive and Educational Psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58. Publikacja · Pełny tekst PDF.
  • [4] Roediger, H. L., III, Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255. Oryginalne badanie.
  • [5] Ponce, H. R., Mayer, R. E., Méndez, E. E. (2022). Effects of Learner-Generated Highlighting and Instructor-Provided Highlighting on Learning from Text: A Meta-Analysis. Educational Psychology Review, 34(2), 989–1024. Metaanaliza.

Więcej na temat efektywnej nauki:


✨ Jeśli ten artykuł był dla Ciebie pomocny:

✓ podeślij go komuś, komu też może się przydać
✓ albo udostępnij dalej — dzięki temu więcej osób może na niego trafić

Udostępnij jednym kliknięciem:👇

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Hej. Podobał Ci się artykuł? Podziel się proszę ze znajomymi :)

Nie dzięki. Może inny razem.
This window will automatically close in 10 seconds
Przewijanie do góry
Send this to a friend